بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 71

  1. معتقدم، هدف خاصي براي زنده بودنم وجود دارد.

Study the relationship between quality of life and spiritual health of the elderly who are member of senior association of Semnan City
Background and purpose: Population ageing is the one of the most important social challenges. Aging is associated with several costs that one of the major costs is in the healthcare sector. The main objective of the organization of health service delivery to older people is improving their quality of life, independent living, and prevention of disability. Spiritual health is one of health aspect that without it all other aspects of the health of biological, psychological and social factors can not function properly, resulting in the highest levels of quality of life, is not achievable. The purpose of this study was to Study the relationship between quality of life and spiritual health of the elderly who are member of senior association of Semnan City.
Method: This study is cross-sectional correlation that was performed during2013-2014. 300 elderly members in a retirement center in Semnan participated. Data was collected by demographic questionnaire, Short Form Quality of Life (SF36) and Spiritual Well-Being Index (SWBI). Data were collected through interviews. Data analyzed by descriptive statistics and Parametric and Nonparametric statistical tests using spss (v-21).
Results: Mean score of Spiritual Health show that 80 percent (241 cases) of elderly, has been reported good spiritual health and other reported moderate of Spiritual health conditions (20% / 59 cases). The mean score of quality of life was 61/6±21/8, physical and mental health component scores respectively were 62 /16± 24/2 and 60/03±24/5. The results of the Pearson correlation between spiritual health and quality of life and its dimensions is shown correlations between all variables with a significance level of less than 0/01 is positive and significant.
Conclusion: The results of this study showed a high level of spiritual well-being of the elderly, as well as the quality of life of elderly people in this study were at an optimal level. Elderly spiritual health is related to their quality of life. Elderly in each period are the future of young and middle aged people in the mirror, So considering the spiritual health can be promoted elderly quality of life and strengthened hope for future in the other generations.
Key words: Elderly, Quality of Life, Spiritual Health

Qazvin university of Medical Sciences
Faculity of Health
Thesis Submitted for The degree of M.Sc. in Health Care Management
Title:
Study the relationship between quality of life and spiritual health of the elderly who are member of senior association of Semnan City
Supervisor:
Dr. Rafat Mohebbifar
Adviser:
Dr. Esa Mohammadi Zeidi
By:
Azar Ghasemi
2014

  1. Gales etal 
  2. Lai etal 

بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 57

WHO, W. H. O. (2002). ACTIVE AGEING: A POLICY FRAMEWORK. http://www.who.int/ageing/publications/active_ageing/en/, WHO.
WHO, W. H. O. (2012). “10 facts on ageing and the life course.” from Available from: URL: http://www.who.int/topics/ageing/en/htm.
WHO, W. H. O. (2012). Good Health Adds Life To Years, World Health Organization.
Wilhelmson, K., C. Andersson, M. Waern and P. Allebeck (2005). “elderly peoples perspective on quality of life.” Aging & society: 585-600.
Young, C. and C. Koopsen (2005). SPIRITUALITY, HEALTH, AND HEALING, Sudbury.

فرم شماره 1 فرم اطلاعات فردی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر سمنان تاریخ تکمیل فرم : …../…../…13

پرسشنامه زیر مربوط به مشخصات دموگرافیک شما می باشد، لطفا به سوالات زیر پاسخ دهید.(پاسخ های شما محرمانه باقی خواهد ماند)
1- جنس : مرد □ زن □
2- تاریخ تولد (شمسی) : … ./. …./ …13
3- وضعیت تاهل: مجرد ○ متاهل ○ همسر مرده ○ مطلقه ○ جدا از هم ○
4- تعداد فرزندان: …………..
5- وضعیت خانوادگی: تنها¨ همراه با همسر¨ همراه با فرزندان¨ همراه با بستگان¨
6- روابط خانوادگی: خوب¨ متوسط¨ ضعیف¨
7- ميزان تحصيلات : —————- (تعداد سالهای تحصیل)
بیسواد□ ابتدایی□ راهنمایی□ دبیرستان□ دیپلم □ فوق دیپلم□ لیسانس□ فوق لیسانس□ دکترا□
8- وضعيت اقتصادی خود را چگونه ارزیابی می کنید؟
خوب ○ متوسط ○ بد ○
9- شغل/حرفه قبلی: …………….
10- شغل فعلی: ……………….
11- محل درآمد: …………..
12- میزان درآمد ماهیانه:
بدون درآمد¨ کمتر از 400 هزارتومان¨ 400- 800 هزارتومان¨ 800-1200 هزارتومان¨ بیش از 1200 هزارتومان ¨
13- وضعیت مسکن: منزل شخصی¨ استیجاری¨ سکونت با اقوام ¨ سایر……………………….
14- وجود مشکلات جسمانی : بلی¨ خیر¨
15- مدت عضویت در کانون بازنشستگان: —————-( تعداد سال)
16- عضو کانون بازنشستگان: ————–( وابسته به کدام سازمان)
17- نوع بیمه: تامین اجتماعی ¨ خدمات درمان¨ نیروهای مسلح¨
18- بیمه تکمیلی: دارای بیمه تکمیلی ¨ فاقد بیمه تکمیلی¨

فرم شماره 2 پرسشنامه 36 SF- تاریخ تکمیل فرم : …../…../…13

بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 56

Janmardi, M. and s. Memarzadeh (2000). “Proceedings of the elderly”, Group of women doing good with the Ministry of Culture. (In persian).
Jianbin, X. and K. K. Mehta (2003). “The effects of religion on subjective aging in Singapore: An interreligious comparison.” Journal of Aging Studies 17(4): 485-502.
Johnson, M. E., K. Piderman, J. Sloan, M. Huschka, P. Atherton, J. Hanson, P. Brown, T. Rummans, M. M. Clark and M. Frost (2007). “Measuring spiritual quality of life in patients with cancer.” J Support Oncol 5(9): 437-442.
Kagan, S. (2003). “The advanced practice nurse in an aging society.” Nurse Practitioner: 12-14,16.
Kandasamy, A., S. Chaturvedi and G. Desai (2011). “Spirituality, distress, depression, anxiety, and quality of life in patients with advanced cancer.” Indian j of cancer 48(1): 55-59.
Karami Matin, B., S. Rezaei, S. Alinia, F. Shaahmadi and A. Kazemi Karyani (2013). “Ageing in Iran in 1410, a warning to health care system.” Journal of medicine and purification 22(2): 9-18(In persian).
Khalili, F., S. Sam and H. Asayish (2013). “Mental health status of the elderly in Esfahan.” Iranian Journal of Ageing 7(28): 16-23(In persian).
king, M. (2007). “Rod Oconnor: Measuring quality of life in health.” Chrchil livingstone publisher: 1093-1094.
Knurowski, T., L. Durdica, J. Van Dijk, A. Geckova, B. Tobiasz-Adamczyk and W. J. van den Heuvel (2004). “Survey of health status and quality of life of the elderly in Poland and Croatia.” Croat Med J 45(6): 750-756.
Koenig, H. (2004). “Spirituality, wellness, and quality of life.” Sexuality, Reproduction and Menopause 2(2): 76-82.
Laccheo, I., E. Ablah, T. Sadler, L. Baade and K. Liow (2008). “assessment of quality of life among the elderly with epilepsy.” Epilepsy & behavior 12: 257-261.
Lai, K., R. Tzeng, B. Wang, H. Lee, R. Amidon and S. Kao (2005). “Health-related quality of life and health utility for the institutional elderly in Taiwan.” Quality of Life Research 14(4): 1169-1180.
Lee, T., I. S. Ko and K. J. Lee (2006). “Health promotion behaviors and quality of life among community-dwelling elderly in Korea: A cross-sectional survey.” International Journal of Nursing Studies 43(3): 293-300.
Lindberg, A. and R. Deborah (2005). “Integrative Review of Research Related to Meditation, Spirituality, and the Elderly.” Geriatric Nursing 26(6): 372-377.
Maghsoodnia, S. (2011). Primary Health Care of the Iranian Elderly. Tehran:University of Welfare and Rehabilitation Sciences, , Research Center aging. (In persian).
Mahdavi, S. (2000). Sociological analysis of aging and the elderly in aging with an emphasis on social welfare services for the elderly in Iran. Tehran, Group of women doing good with the Ministry of Culture. (In persian).
Marais, S., G. Conradie and A. Kritzinger (2006). “Risk factors for elder abuse and neglect: brief descriptions of different scenarios in South Africa.” International Journal of Older People Nursing 1(3): 186-189.
Masnavi, A., A. A. Akbari Kamrani and S. A. Hosseini (2007). “Comparison of nursing home residents and families residing in Iran ” Iranian Journal of Ageing 2(4): 280-285(In persian).
Meisenhelder, J. and E. Chandler (2002). “Spirituality and Health Outcomes in the Elderly.” Journal of Religion and Health 41(3): 243-252.
Ministry of Health and Medical Education Policy Council, I. (2009). Health of Islamic Republic of Iran in the Fifth Economic, Social and Cultural Program, Ministry of Health and Medical Education. (In persian).
Momeni Ghaleghasemi, T., A. Musarezaie and M. Moeini (2013). “Survey of Relationship between spiritual wellbeing with Anxiety and Some Demographic Variables in Patients with Coronary Artery Disease.” J Health Syst Res 9(7): 702-711(In persian).
Montazeri, A., A. Goshtasebi, M. Vahdaninia and B. Gandek (2005). “The Short Form Health Survey (SF-36): translation and validation study of the Iranian version.” Quality of life research 14(3): 875-882. (In persian).
Nejati, V. and H. Ashayeri (2008). “Health related quality of life in the elderly in Kashan.” Iranian journal of psychiatry and clinical psychology 14(1): 59-61(In persian).
Omidvari, S. (2008). “Spiritual health; concepts and challenges.” Specialty Quran Interdisciplinary Res 1(1): 6-17(In persian).
Park, J. E. and K. Park (2002). Textbook of Preventive and Social Medicine a Treatise on Community Health. Tehran, Samat.
Pasha sharifi, H. (2011). Mental principles and psychometric testing, Tehran: Growth. (In persian).
Rezaei, M., N. Seyedfatemi and F. Hosseini (2009). “Spiritual Well-being in Cancer Patients who Undergo Chemotherapy.” Hayat 14(4): 33-39(In persian).
Riley, B. B., R. Perna, D. Tate, M. Forchheimer, C. Anderson and G. Luera (1998). “Types of spiritual well-being among persons with chronic illness: Their relation to various forms of quality of life.” Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 79(3): 258-264.
Sabbah, I., N. Drouby, S. Sabbah, N. Retel-Rude and M. Mercier (2003). “Quality of life in rural and urban populations in Lebanon using SF-36 health survey.” Health and quality of life outcomes 1(1): 30.
Safiya George, D., M. Marcia, D. Colleen and L. Gary (2011). “Spiritual Well-Being and Health-Related Quality of Life Among African–American Women with HIV/AIDS.” 6: 139-157.
Sajjadi, H. and A. Biglarian (2007). “Quality of life in elderly women in residing in Kahrizak senior house.” Payesh Health monitor 6(2): 105-108(In persian)
Sawatzky, R., P. Ratner and L. Chiu (2005). “A meta-analysis of the relationship between spirituality and quality of life.” Social indicators research 72(2): 153-188.
Sheyki, M. (2007). “Social security and elderly Pathology in Tehran: Research from the viewpoint of Sociology.” Iranian Journal of Aging 2(6): 454-461(In persian).
Shirazi Khah, M. (2011). “Study of Health and social indicators of elderly women in Iran.” Iranian Journal of Ageing 6(23): 66-78(In persian).
Sperry, L. (2006). “Working with spiritual issues of the elderly and their caregivers.” Psychiatric Annals 36(3): 185-194.
Statistical Centre, I. (2011). the selection of General Population and Housing Census 1390. http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1191, Statistical Center of Iran1-44(In persian).
Stuckey, J. (2001). “Blessed assurance: The role of religion and spirituality in Alzheimer’s disease caregiving and other significant life events.” Journal of Aging Studies 15(1): 69-84.
Tajvar, M. and F. Farzian pour (2003). A review of nursing and health aspects of their lives. Tehran, Generation Next. (In persian).
Teymoori, F., A. Dadkhah and M. Shirazikhah (2006). “Social welfare and health (mental, social, physical) status of aged people in Iran.” Middle East Journal of Age and Ageing 3(1): 39-45.
Thomas, C. and H. Cohen (2006). “Understanding Spiritual Meaning Making with Older Adults.” Journal of Theory Construction & Testing 10(2): 65-70.
Vahdani nia, M., A. Goshtasbi, A. Montazeri and F. Maftoun (2005). “Health-related quality of life in the elderly: a population study.” Payesh Health monitor 4(2): 113-120(In persian).
West, W. (2008). Psychotherapy and Spirituality. Tehran, Growth.
Whelan-Gales, M., M. Quinn Griffen, J. Maloni and J. J. Fitzpatrick (2009). “Spiritual Well-being, Spiritual practice, and Depressive Symptoms Among Elderly Patients Hospitalized with Acute Heart Failure.” Geriatric Nursing 5(30): 312-317.

بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 55

  • در پژوهش حاضر ارتباط سایر ابعاد سلامت با کیفیت زندگی مورد بررسی قرار نگرفت. لذا پیشنهاد می شود پژوهشی با عنوان «بررسی ارتباط ابعاد سلامت با کیفیت زندگی سالمندان» صورت گیرد.
  • از آنجایی که سلامت معنوی یکی از ابعاد تأثیرگذار بر کیفیت زندگی سالمندان می باشد. لذا «بررسی نیازهای معنوی سالمندان» یکی از عناوین پیشنهادی می باشد.
  • همچنین می توان با سنجش «اثر مداخله آموزشی معنویت محور بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در گروه های سنی مختلف» از میزان اثربخشی معنویت بر سلامت در سنین مختلف آگاهی یافت.
  • فهرست منابع:
    Abdizarin, S. and M. Akbarian (2007). “Successful aging in the light of religion or belief.” Iranian Journal of Ageing 2(4): 293-299(In persian)
    Abedi, H,A. Shahriari, M. Alimohammadi, N. yazdannik, A. Yousefi, H. (2010). Basic geriatric nursing Esfahan, Isfahan University of Medical Sciences and Health Services (In Persian).
    Adib Haj Bagheri, M. and H. Akbari (2008). “Severity of the disability and its related factors in elderly ” Journal – FEYZ 13(3): 225-234(In persian)
    Ahmadi, F., A. Salar and S. Faghihzadeh (2004). “Study of effectiveness of continuous care consultation on the quality of life of elderly clients.” Tabib-e-shargh 10(22): 61-67 (In persian)
    Akabery, S., A. Asaroudi and A. Golafshani (2011). “Relationship between spiritual well-being and quality of life in nursing.” Journal of North Khorasan University of Medical Sciences 3(4): 79-88.(In persian).
    Akbari Kamrani, A. (2009). Memory and Cognition in the Elderly. Tehran, University of Welfare and Rehabilitation Sciences. (In persian).
    Alipour, F., H. Sajjadi, A. Forouzan, A. Biglarian and A. Jalilian (2008). “Quality of life in elderly District 2 of Tehran.” Iranian Journal of Ageing 3(9-10): 75-83(In persian)
    Allahbakhshian, M., M. Jaffarpour, S. Parvizy and H. Haghani (2010). “A Survey on relationship between spiritual wellbeing and quality of life in multiple sclerosis patients.” Zahedan Journal of Research in Medical Sciences 12(3): 29-33 (In persian)
    Arastoo, A., R. Ghassemzadeh, H. Nasseh, M. Kamali, F. A. RAHIMI, M. Arzaghi and S. ZAHEDNEJAD (2012). “Factors Affecting Quality of Life in Elderly Diabetic Residents of the Kahrizak Geriatric Nursing Home of Tehran.” Iranian Journal of Endocrinology & Metabolism 14(1). (In persian).
    Arslantas, D., A. Ünsal, S. Metintas, F. Koc and A. Arslantas (2009). “Life quality and daily life activities of elderly people in rural areas, Eskişehir (Turkey).” Archives of Gerontology and Geriatrics 48(2): 127-131.
    Asefzadeh, S., A. Qoddoosian and R. Najafipour (2009). “How does the elderly spend their leisure time in Qazvin?” The Journal of Qazvin University of Medical Sciences 13(2): 84-87.(In persian).
    Barrera, T. L., D. Zeno, A. L. Bush, C. R. Barber and M. A. Stanley (2012). “Integrating religion and spirituality into treatment for late-life anxiety: Three case studies.” Cognitive and Behavioral Practice 19(2): 346-358.
    Bazrafshan, M. R., M. A. Hosseini, M. Rahgozar and S. B. Madah (2008). “Quality of elderly’s life in Shiraz, jahandidegan club.” Iranian Journal of Ageing 3(7): 33-40(In persian).
    Bekelman, D. B., C. Parry, F. A. Curlin, T. E. Yamashita, D. L. Fairclough and F. S. Wamboldt (2010). “A Comparison of Two Spirituality Instruments and Their Relationship With Depression and Quality of Life in Chronic Heart Failure.” Journal of Pain and Symptom Management 39(3): 515-526.
    Bond, J. and L. Corner (2010). Quality of Life and Aging .Danzheh.
    Boostan Abadi, N. (2000). Studying and understanding the current status of the elderly in Tehran Tehran, Group of women doing good with the Ministry of Culture(In persian).
    Center of Statics and strategic Data, M. C. L. a. S. W. (2012). Iranian Seniors in the Mirror Statistics. Tehran, Ministry of Cooperatives, Labour and Social Welfare, 1-16(In persian).
    Choldy, A. R., A. A. Akbari Kamrani and M. Foroughan (2004). ” physical, social and psychological Problems of elderly in district 13 of Tehran ” Social Welfare 4(14): 233-255(In persian)
    Colet, C. F., P. Mayorga and T. A. Amador (2010). “Educational level, socio-economic status and relationship with quality of life in elderly residents of the city of Porto Alegre/RS, Brazil.” Brazilian Journal of Pharmaceutical Sciences 46(4): 805-810.
    Craven, R. F. and C. L. Hirnle (2007). Fundamentals of nursing: Human health and function, Lippincott william and wilkims.
    Cress, C. (2011). Handbook of geriatric care management, Jones & Bartlett Publishers.
    Daaleman, T. P., S. Perera and S. A. Studenski (2004). “Religion, spirituality, and health status in geriatric outpatients.” The Annals of Family Medicine 2(1): 49-53.
    DARVISHPOOR, A., S. J. ABED, A. DELAVAR and S. M. ZAKERIN (2012). “INSTRUMENT DEVELOPMENT TO MEASURE ELDERLY HEALTH-RELATED QUALITY OF LIFE (EHRQOL).” HAKIM 15(1): 30-37(In persian)
    Dehkhoda, A. (1993). Dehkhoda dictionary. Tehran, Tehran University. (In persian).
    Elizabeth, A. C., N. Collins, N. Sachs-Ericsson and D. G. Blazer (2009). “Religious attendance reduces cognitive decline among older women with high levels of depressive symptoms.” The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences: 116.
    Esmaeili Shahmirzadi, S., D. Shojaeizadeh, K. Azam, L. Salehi, A. Tel and M. Moradian Sorkhkolaei (2012). “The Impact Of Chronic Diseases On The Quality Of Life Among The Elderly People In The East Of Tehran.” Payavard Salamat 6(3): 225-235.(In persian).
    Farr, C., R. Lawrence, S. Odell, M. Chin, J. Lantos, H. Koenig and K. Meador (2007). “Religion, spirituality, and medicine: psychiatrists’ and other physicians’ differing observations, interpretations, and clinical approaches.” American Journal of Psychiatry 164(12): 1825-1831.
    Ghassemi, S. and N. S. Mousavi (2000). Health Guide for Seniors. Tehran, Sadr library. (In persian).
    Gholizdeh, A. and E. Shirani (2010). ” The relationship between individual, familiar, social and economical factor with the life satisfaction of the Isfahan elderly.” Applied Sociology 20 years 37(1): 69-82(In persian)
    Gilhooly, M., P. Hanlon, H. Mowat, B. Cullen, S. Macdonald and B. Whyte (2007). “Successful ageing in an area of deprivation: Part 1—A qualitative exploration of the role of life experiences in good health in old age.” Public health 121(11): 807-813.
    Gueldner, S. H., S. Loeb, D. Morris, J. Penrod, M. Bramlett, L. Johnston and P. Schlotzhauer (2001). “A comparison of life satisfaction and mood in nursing home residents and community-dwelling elders.” Archives of Psychiatric Nursing 15(5): 232-240.
    Habibi, A., S. Nikpour, M. Seiedoshohadaei and H. Haghani (2008). “Behavior “promoting health” and quality of life in elderly.” Journal of Ardabil University of Medical Sciences 8(1): 29-36(In persian)
    Habibi, A., S. Nikpour, M. Seiedoshohadaei and H. Haghani (2008). “Quality of life and status of physical functioning among elderly people in west region of Tehran: a cross-sectional survey.” Iranian Journal of Nursing 21(53): 29-39(In persian)
    Hajihashemi, Z., R. Vameghi, A. Montazeri, M. R. Sohrabi and A. A. Akbari kamrani (2013). “COMPARING QUALITY OF LIFE AMONG RURAL AND URBAN ELDERLY OUTPATIENTS.” Payesh Health monitor 12(3): 255-262(In persian)
    Hatami, H., S. M. Rizvi, H. Eftekhar Ardabil, A. Majlesi, M. Seyednozady and s. M. J. Parizadeh (2004). Master Book of Public Health. Tehran, Arjmand. (In persian).
    Huguet, N., M. S. Kaplan and D. Feeny (2008). “Socioeconomic status and health-related quality of life among elderly people: results from the Joint Canada/United States Survey of Health.” Social science & medicine 66(4): 803-810.
    Jadidi, A. and M. Farahaninia (2010). The relationship between spiritual well-being and quality of life among elderly people residing in Kahrizak senior house [Master Thesis]. Master Master Thesis, Tehran University of Medical Sciences. (In persian).
    Jadidi, A., M. Farahaninia, S. Janmohammadi and H. Haghani (2011). “The relationship between spiritual well-being and quality of life among elderly people residing in Kahrizak senior house.” Iranian Journal of Nursing 24(72): 48-56(In persian).

    000/0 000/0 000/0 000/0 000/0

    همه همبستگي ها در سطح كمتر از 01/0 معني دار هستند.
    فصل پنجم
    بحث
    نتیجه گیری
    ارائه پیشنهادات
    1-5 بحث
    در این فصل در ابتدا به بررسی نتایج و تطبیق آن با مطالعات دیگر می پردازیم و سپس با توجه به نتایج این مطالعه پیشنهاداتی توسط پژوهشگر در جهت بهبود کیفیت زندگی و سلامت معنوی سالمندان ارائه می شود. بخش نخست یافته های مطالعه حاضر مربوط به مشخصات دموگرافیکی و ویژگی های اقتصادی- اجتماعی و پزشکی سالمندان مورد بررسی است.
    در ارتباط با تعیین میانگین نمره سلامت معنوی سالمندان مورد مطالعه و با توجه به اینکه در منابع مشخص شده در صورتی که نمره سلامت معنوی حاصل از پرسشنامه سلامت معنوی پالتوزین (SWB) بین(100-120) باشد نمره بالا در نظر گرفته می شود (رضایی، 1387. اله بخشیان، 1389. جدیدی، 1390. خلیلی، 1392)، یافته ها نشان دهنده میانگین بالای نمره سلامت معنوی در 3/80 در صد سالمندان بود. نتایج مطالعه حاضر با دیگر مطالعات در این زمینه هم خوانی دارد. به طوری که در مطالعه والن گالس و همکاران که در سال 2009 به منظور بررسی ارتباط سلامت معنوی، اعمال معنوی و علایم افسردگی در سالمندان بستری مبتلا به بیماری قلبی انجام شد نیز میانگین نمره سلامت معنوی سالمندان در سطح بالایی بود. به طوری که میانگین نمره سلامت معنوی آنها 28/10±3/36 بود (در این مطالعه دامنه 18-58 نمره سلامت معنوی بالا در نظر گرفته می شود ). این مطالعه همچنین نشان داد هر چه سلامت معنوی کاهش یابد میزان افسردگی بیشتر افزایش می یابد (Whelan-Gales, Quinn Griffen et al. 2009). همچنین جدیدی و همکاران در سال 1390 در پژوهشی با هدف تعیین ارتباط کیفیت زندگی و سلامت معنوی سالمندان ساکن آسایشگاه نشان دادند که سلامت اکثر شرکت کنندگان (4/50%) در سطح بالا بود. مطالعه حاضر نشان داد هیچ یک از سالمندان مورد مطالعه در محدوده پایین سلامت معنوی قرار نداشتند که این یافته با نتایج خلیلی و همکاران در مطالعه سلامت معنوی سالمندان شهر اصفهان (1392)مطابقت دارد، آنها در مطالعه خود نشان داند که اکثر افراد مورد مطالعه (58%) در محدوده متوسط سلامت معنوی قرار داشتند و هیچ یک از سالمندان در محدوده پایین سلامت معنوی قرار نداشتند (خلیلی، 1392). با توجه به اینکه تحلیل نتایج مطالعه نشان داد سالمندان مورد مطالعه از سلامت معنوی بالای برخوردارند. این مسئله را می توان به بافت فرهنگی و مذهبی شهر سمنان مربوط دانست. از میان نهاد های اجتماعی، نهاد مذهبی برای مردم سمنان همواره دارای اهمیت ویژه ای بوده است. مردم این شهر بسیار پایبند به معتقدات مذهبی می باشند. از سوی دیگر رضایی و همکاران (1387) در مطالعه ای با هدف بررسی سلامت معنوی بیماران تحت شیمی درمانی بیان کردند سطح سلامت معنوی (4/54%)اکثر بیماران در محدوده بالا قرار دارد همچنین نتایج مطالعه آنها نشان داد 96%از بیماران 70 سال به بالا از سطح سلامت معنوی بالا برخوردار بودند (رضایی، 1387). مشکلات و مسائل متعددی به طور فیزیولوژیک در سنین بالا رخ می دهد. به طور کلی با افزایش سن، احتمال ابتلا به بیماری ها و بروز ناتوانی ها در سال های پایانی افزایش می یابد (علی پور، 1387). اما با وجود این مطالعات حکایت از آن دارد که اگر چه در سالمندی توانایی های جسمی کاهش می یابد اما الزاما عملکرد معنوی دچار کاهش نمی شود (قاسمی، 1379). از سوی دیگر می توان به این نکته اشاره کرد که کشش به سوی معنویت به عنوان عملکرد افزایش سن محسوب می شود، زیرا راهی است که توسط آن فرد با واقعیت مرگ رو به رو شده و با آن سازگار می شود (رضایی، 1387).
    یافته های مطالعه حاضر در خصوص ارتباط بین سلامت معنوی با مشخصات دموگرافیک سالمندان نشان می دهد که بین جنسیت، وضعیت تأهل و نوع زندگی با متغیرهای نمره کل سلامت معنوی و ابعاد وجودی و مذهبی آن اختلاف معناداری وجود ندارد. این یافته با نتایج جدیدی و همکاران مطابقت دارد. در مطالعه جدیدی و همکاران در سال 1390 بر روی سالمندان مقیم کهریزک همره سلامت معنوی شرکت کنندگان با هیچ یک از متغیرهای جمعیت شناختی مرتبط نبود (جدیدی، 1390). همچنین مطالعه اله بخشیان و همکاران (1389) با هدف تعیین ارتباط سلامت معنوی و کیفیت زندگی و نیز مطالعه رضایی و همکاران (1387) با هدف بررسی سلامت معنوی بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی بین جنسیت با متغیر های نمره کل سلامت معنوی و ابعاد وجودی و مذهبی آن اختلاف معنا داری وجود نداشت (رضایی، 1387. اله بخشیان، 1389). این نتایج با یافته های پژوهش حاضر هم خوانی دارد. همچنین مطالعات مؤمنی و همکاران در سال (1392) در مطالعه ای با هدف بررسی ارتباط سلامت معنوی با اضطراب و برخی مشخصات دموگرافیک بیماران عروق کرونر نشان داد، سلامت معنوی با جنسیت و وضعیت تأهل رابطه ندارد (مومنی، 1392). البته مطالعه رضایی و همکاران (1387) نشان داد، بین وضعیت تاهل و سلامت معنوی ارتباط معنوی ارتباط معنی دارد وجود دارد و دلیل آنرا اینگونه بیان کرده که فرد جدا شده، منبع بزرگ حمایت خود یعنی خانواده را از دست داده در کنار این مورد بیماری نیز استرس دوچندانی به او وارد می آورد، لذا گرایش به معنویت و تجربه آن می تواند در تطابق فرد مؤثر باشد (رضایی، 1387) که با نتایج این مطالعه همخوانی ندارد. شاید دلیل اصلی این تفاوت در نمونه های پژوهش باشد، به طوری که پژوهش حاضر برروی سالمندان و پژوهش رضایی برروی بیماران مبتلا به سرطان انجام شده است.
    همچنین در این مطالعه ارتباط معنی داری بین سلامت معنوی و سطح تحصیلات، ارتباط با اعضای خانواده مشاهده شد. این به این معنی است که افراد سالمند با سطح تحصیلات بالاتر از سلامت معنوی بالاتری برخوردار هستند. خلیلی و همکاران نیز در همین راستا در مطالعه خود نشان دادند، با افزایش سطح تحصیلات افراد ، سلامت معنوی شان افزایش می یابد، که با نتایج مطالعه حاضر همخوانی دارد (خلیلی، 1392). همچنین در این مطالعه ارتباط معنی داری بین سلامت معنوی و وضعیت اقتصادی و میزان درآمد مشاهده شد. به گونه ای که وضعیت اقتصادی و میزان درآمد بالاتر بیانگر سلامت معنوی بهتر در سالمندان مورد مطالعه بود. هرچند یافته های مطالعه خلیلی و همکاران بیانگر عدم ارتباط میزان درآمد با کیفیت زندگی بود، اما محقق چنین بیان کرده است که مشکلات مالی سالمندان در دوران بازنشستگی و روند رو به وخامت آن در سالهای پیری موجب می شود سالمندان خود را سربار دیگران بداند و این معقوله می تواند از عوامل زمینه ای کاهش سلامت معنوی باشد (خلیلی، 1392) نتایج پژوهش حاضر نیز موید این مطلب می باشد.
    در ارتباط با تعیین میانگین نمره کیفیت زندگی سالمندان مورد مطالعه نتایج حاصل نشان داد، میانگین نمره کیفیت زندگی شرکت کنندگان در مطالعه حاضر، 8/21± 6/61 بود و از آنجایی که تا کنون در جامعه ما،شاخص مبنا و معیار هنجاری از کیفیت زندگی افراد سالمند تعیین نگردیده است، چنانچه معیار 100- 0 را که مربوط به پرسشنامه کیفیت زندگی می باشد، در نظر گرفته شود، می توان میانگین 50 با انحراف معیار 10 را به عنوان شاخص هنجار جامعه و شاخصی قابل قبول برای وضعیت کیفیت زندگی سالمندان تعیین کرد (احمدی، 1383). بنابراین کیفیت زندگی سالمندان در مطالعه حاضر، در حد مطلوب می باشد. که این یافته را تحقیقات دیگر نیز تأیید می کنند. صباح (2003) در بررسی کیفیت زندگی سالمندان جنوب لبنان میانگین نمره کیفیت زندگی آن ها را 7/29± 6/65 (Sabbah, Drouby et al. 2003) و لاکچو و همکاران (2008) در بررسی کیفیت زندگی سالمندان مبتلا به صرع در امریکا کیفیت زندگی آن ها را 26± 2/52 تعیین کردند (Laccheo, Ablah et al. 2008). همچنین جدیدی و همکاران (1390) نیز در بررسی کیفیت زندگی سالمندان مقیم سرای کهریزک نمره کیفیت زندگی شرکت کنندگان این پژوهش را 50 و در حد مطلوب اعلام کردند (جدیدی، 1390). حبیبی سولا و همکاران (1386) در مطالعه ای با هدف تعیین ارتباط کیفیت زندگی و فعالیت جسمی سالمندان دریافتند 44 درصد سالمندان مقیم خانواده در شهر تهران، کیفیت زندگی خوبی داشته و میانگین کیفیت زندگی آن ها (84/32) بوده و دلالت بر کیفیت زندگی متوسط آنها دارد (حبیبی، 1387).
    در ارتباط با تعیین میانگین نمره خرده مقیاس ها و ابعاد کیفیت زندگی سالمندان مورد مطالعه نتایج مطالعه نشان داد بالاترین نمره کیفیت زندگی به ترتیب متعلق به خرده مقیاس های درد جسمی، عملکرد اجتماعی، انرژی و نشاط، سلامت روانی، ایفای نقش جسمانی و پایین ترین میانگین به ترتیب مربوط به خرده مقیاس های ایفای نقش عاطفی، سلامت عمومی و عملکرد جسمانی بود. بر اساس یافته های این پژوهش میانگین نمره کیفیت زندگی کل ، بعد جسمی و بعد روانی آن با جنسیت ارتباط معناداری دارد. همچنین بر اساس یافته های این پژوهش کیفیت زندگی مردان سالمند در تمامی حیطه ها (به غیر از سلامت عمومی، انرژی و نشاط و سلامت روانی) به طور معنا داری از زنان بالاتر بود.
    در ارتباط با تعیین ارتباط کیفیت زندگی سالمندان مورد مطالعه با متغیرهای دموگرافیک نتایج مطالعه حاضر حاکی از معنی دار بودن اختلاف میانگین نمره کلی کیفیت زندگی بین دو گروه زن و مرد بود. به طوری که نمره کیفیت زندگی مردان بالاتر از زنان بود، که این یافته با نتایج سایر مطالعات همخوانی دارد. ارسلانتاس (2009) در مطالعه ای با هدف تعیین کیفیت زندگی و فعالیت روزمره زندگی در ترکیه، هاشمی و همکاران در مطالعه ای به منظور بررسی کیفیت زندگی سالمندان شهری و روستایی در سال 1392، حبیبی سولا و همکاران (1386) در مطالعه ارتباط کیفیت زندگی و فعالیت جسمی سالمندان و همچنین سجادی و بیگلریان (1385) در مطالعه ای باهدف تعیین کیفیت زندگی زنان سالمند مقیم کهریزک نشان دادند کیفیت زندگی مردان به طور معناداری بالاتر از زنان است (سجادی، 1385. حبیبی، 1387. حاجی هاشمی،1392) (Arslantas, Ünsal et al. 2009). در ارتباط با بیشتر بودن کیفیت زندگی مردان هیچ گونه پژوهشی که خلاف این نتیجه را بدست آورده باشد، مشاهده نگردید (ارسطو، 1391). ادیب و اکبری در سال 1388 در مطالعه ای با هدف تعیین میزان شدت ناتوانی و عوامل مرتبط با آن در سالمندان نشان دادند ارتباط واضحی میان ناتوانی و جنس وجود دارد به گونه ای که ناتوانی شدیدی و متوسط در زنان به مراتب بیشتر از مردان بوده است. مشکلات جسمی که منجر به تقاضای درمان و کاهش کیفیت زندگی می شوند در زنان بارزتر است (ادیب، 1388). شیرازی خواه و همکاران در سال 1390 در مطالعه ای با هدف مطالعه شاخص های بهداشتی و اجتماعی زنان سالمند در ایران به نقل از سازمان بهزیستی ایران بیان کرده است مشکلات جسمانی در زنان سالمند بیش از مردان گزارش شده است (شیرازی خواه، 1390). در ریشه یابی این مسئله می توان به عوامل متعددی اشاره نمود؛ نخستین عامل این است که در مطالعات مختلف عموماً شیوع بیماری های مزمن در زنان در مقایسه با مردان بالاتر بوده، بنابراین همین امر می تواند علت پایین تر بودن کیفیت زندگی زنان نسبت به مردان باشد و از سوی دیگر بررسی های مشابه بیانگر این مسئله بود که زنان به این علت از سطح درک و آگاهی بالاتری نسبت به بیماری ها برخوردار می باشند، به علائم بیماری ها توجه بیشتری مبذول می دارند. لذا، سطح سلامتی خود را نامطلوب تر از مردان ارزیابی می کند. بعلاوه محدود بودن فعالیت فیزیکی زنان در بیرون از خانه، حساسیت بیشتر زنان در مواجهه با رویدادهای ناگوار و فرا رسیدن دوران یائسگی در زنان نیز در زمینه تفاوت کیفیت سطح زندگی زنان و مردان مؤثر دانسته شده است (نجاتی، 1387. اسماعیلی، 1391).
    نتایج مطالعه حاضر نشان داد کیفیت زندگی با تأهل رابطه معنادار ندارد. نتایج این پژوهش با مطالعه ارسطو و همکاران در سال 1391 که به منظور تعیین کیفیت زندگی و برخی عوامل مؤثر بر آن در سالمندان دیابتی مقیم کهریزک صورت گرفت نشان دادند کیفیت زندگی کل با وضعیت تأهل رابطه معنادار ندارد (ارسطو، 1391). همچنین این مطالعه نشان داد کیفیت زندگی با متغیرهای (وضعیت زندگی، نوع روابط با ساير اعضاي خانواده و محل سكونت) ارتباط معنا داری دارد (05/0>P). یافته های ارسلانتاس و همکاران (2009) و قلی زاده و همکاران (1390) همسو با پژوهش حاضر می باشد، آن ها به این نتیجه رسیدند که بین عوامل خانوادگی (که مهمترین منبع تأمین حمایت عاطفی هستند) و رضایت از زندگی رابطه معناداری وجود دارد (قلی زاده، 1390) (Arslantas, Ünsal et al. 2009). از آنجایی که تنهایی و انزوا به عنوان یک معضل جدی برای سلامت و از مهمترین عوامل بروز بیماری های مختلف در بین سالمندان شناخته می شود، بنابراین توجه به محیط های حمایتی و توانمند سازی سالمندان به منظور ارتقا سطح سلامت جسمی، روانی و اجتماعی، عاطفی ضروری است.
    همچنین نتایج مطالعه حاضر بیانگر ارتباط معنادار بین کیفیت زندگی با تحصیلات و وضعیت اقتصادی سالمندان مورد مطالعه می باشد. به طوری که افراد با تحصیلات بالاتر و وضعیت اقتصادی بهتر از کیفیت زندگی مطلوب تری برخوردار هستند. که این نتایج با سایر مطالعات همخوانی دارد. کلت و همکاران (2010) در مطالعه ای به منظور بررسی ارتباط سطح تحصیلات و موقعیت اقتصادی اجتماعی با کیفیت زندگی ساکنان یکی از شهر های برزیل نشان دادند کیفیت زندگی با تحصیلات ارتباط معناداری دارد و بیان کردند تفاوت قابل توجهی در کیفیت زندگی افرادی که تحصیلات دانشگاهی دارند با سایر افراد وجود دارد (Colet, Mayorga et al. 2010). این یافته ها می تواند مؤید این مطلب باشد که افراد با سطح تحصیلات بالاتر از موقعیت اجتماعی و اقتصادی بهتری نیز برخوردار می شوند و تعامل مناسب تری با محیط برقرار می کنند. بنابراین تحصیلات در برخورداری از یک زندگی سالم تر مؤثر می باشد. اولین مطالعه مقایسه ای بین المللی که توسط هوگت و همکاران (2008) به منظور بررسی ارتباط بین سطح درآمد و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در سالمندان امریکایی و کانادایی انجام گرفت، ارتباط معنادار و مثبتی بین سطح درآمد خانواده و کیفیت زندگی در سالمندان امریکایی مشاهده شد، اما شواهد روشنی برای چنین ارتباطی در سالمندان کانادایی وجود نداشت. در این مطالعه، محققین به منظور تبیین این ارتباط به نقش دسترسی به مراقبت های بهداشتی و نابرابری های اقتصادی و اجتماعی در ایالت متحده و کانادا اشاره نمودند (Huguet, Kaplan et al. 2008)؛ که یافته های این مطالعه با نتایج پژوهش حاضر همسو می باشد. همچنین اسماعیلی و همکاران (1391) و حبیبی و همکاران (1386) نیز بیان کردند کیفیت زندگی با تحصیلات و وضعیت اقتصادی رابطه معناداری دارد (حبیبی، 1387. اسماعیلی، 1391). در همین راستا شیرازی خواه و همکاران در سال 1390 در مطالعه شاخص های بهداشتی و اجتماعی زنان سالمند ایران بیان کرده اند در کشور ایران مهمترین مشکل سالمندان مسائل اقتصادی و مشکلات مربوط به کسب درآمد است (شیرازی خواه، 1390).
    مطالعه حاضر بیانگر ارتباط معنادار کیفیت زندگی و اشتغال فعلی سالمندان می باشد (001/0=P). به طوری که سالمندان شاغل کیفیت زندگی بهتری نسبت به سالمندان بیکار (بازنشسته بیکار) دارند. مطالعه بذر افشان و همکاران (1386) با هدف بررسی کیفیت زندگی زنان سالمند نشان داد، کیفیت زندگی زنان سالمند بیش از زنان بازنشسته بوده است و بیان کردنداحتمالاً به دلیل از دست دادن شغل در زنان بازنشسته کیفیت زندگی آن ها تنزل داشته است (بذرافشان، 1386. حبیبی، 1387). مطالعه بذرافشان و حبیبی با نتایج مطالعه حاضر همخوانی دارد.
    با در نظر داشتن گستردگی مفهوم سلامت و نیز با توجه به اینکه اهداف کلان جهت گیری کلی نظام سلامت و عملکردهای اصلی نظام سلامت را تبیین خواهند کرد. نقشه تحول نظام سلامت مفاهیم گسترده تر از صرف سلامت را در نظر گرفته است و سلامت با مفهوم گسترده که مشتمل بر سلامت معنوی و اجتماعی علاوه بر رفاه جسمی و اجتماعی می گردد را در نظر داشته است. به همین لحاظ یکی از اهداف کلان نظام سلامت ” ارتقای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت همه جانبه” ذکر گردیده است و هدف این است که کیفیت زندگی در تمام ابعادی که در تعریف سلامت می باشند؛ اعم ازحیطه های جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی مورد توجه قرار گیرند. در همین راستا در ارتباط با تعیین ارتباط سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان مورد مطالعه نتایج مطالعه حاضر نشان داد همبستگي بين كيفيت زندگي و سلامت معنوي، با بعد مذهبي و بعد وجودي متوسط و معني دار و مثبت است. همچنين همبستگي بين سلامت معنوي با ابعاد كيفيت زندگي نيز مثبت و معني دار است به طوري كه قوي ترين همبستگي ها به ترتيب با خرده مقیاس های انرژي و نشاط، سلامت روانی و بعد رواني و كمترين همبستگي به ترتيب با خرده مقیاس های دردجسمی، ایفای نقش عاطفي گزارش شده است. این نتایج با مطالعات دیگر همخوانی دارد. کانداسامی و همکاران در مطالعه ای در سال 2011 با هدف اثرات معنویت بر علائم پریشانی، اضطراب، افسردگی و دیگر تظاهرات روانی در تسکین بیماران مبتلا به کانسر پیشرفته نشان دادند، سلامت معنوی ارتباط معناداری با استرس و اضطراب بیماران دارد و بیان کردند سلامت معنوی یکی از اجزا مهم کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته می باشد (Kandasamy, Chaturvedi et al. 2011). سافیا و همکاران نیز در مطالعه ای با هدف بررسی ارتباط سلامت معنوی و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت زنان افریقایی- امریکایی مبتلا با ایدز در سال2011 بیان کردند بعد وجودی سلامت معنوی با کیفیت زندگی مرتبط با سلامت مبتلایان به ایدز رابطه معنادار مثبتی دارد (Safiya George, Marcia et al. 2011). علاوه براین بکلمن و یاماشیتا (2010) نشان دادند در سالمندان مبتلا به بیماری قلبی نیز سلامت معنوی بالا با سلامت روان بالا و کاهش علائم افسردگی همراه است (Bekelman, Parry et al. 2010). همچنین جانسون و همکاران در مطالعه ای با عنوان اندازه گیری کیفیت زندگی معنوی در بیماران مبتلا به سرطان در سال 2007 نشان دادند سلامت معنوی با تمام ابعاد کیفیت زندگی مرتبط است؛ همچنین بیان کردند سلامت معنوی ارتباط معنادار قوی با ابعاد کیفیت زندگی دارد و حمایت کردن از افراد در اعتقادات مذهبی شان به طور بالقوه مفید است(Johnson, Piderman et al. 2007). مذهب و معنویت باعث امیدواری شده و سالمندان را در شرایط سخت تشویق می کنند. حتی در میان سالمندان مقیم آسایشگاه ها که از جامعه منزوی شده اند، داشتن معنی فردی، ارزش های مذهبی و دستیابی به منابع معنوی از اجزاء مهم سلامتی هستند (Lindberg and Deborah 2005). معنویت بالاتر با نتایج بهتر سلامتی همراه می باشد (Daaleman, Perera et al. 2004). در واقع معنویت در هنگام تنهایی و سختی موجب آرامش و تسکین اضطراب شده و حس معنی دار بودن، هدفمندی، خلاقیت و انسجام را القا می نماید (قاسمی، 1379). پشتوانه و حمایت معنوی در کیفیت زندگی نقش دارد زیرا ارتباط معنوی به عنوان یک حامی ثابت و فناناپذیر برای فرد محسوب می شود (ارسطو، 1391).
    مطالعات گوناگونی بر این واقعیت تأکید دارند که با ورود به مرحله سالمندی، هزینه های درمانی در بخش ها و شکل های مختلف روند تصاعدی خواهد داشت و این در حالیست که یکی از عمده ترین مشکلات سالمندی را مشکلات اقتصادی است. و این مسائل زمانی اهمیت بیشتری می یابد که سازمان جهانی بهداشت در مطالعات خود بیان می کند؛ کشورهای توسعه یافته قبل اینکه سالمند شوند از لحاظ رفاهی رشد فراوانی می کنند، در حالی که کشورهای در حال توسعه قبل این که افزایش بنیادی رفاه صورت پذیرد سالمند می شوند. کشورهای کم درآمد و ضعیف زیرساخت محدودی برای پاسخگویی به نیاز سالمندان دارند. گذار جمعیتی سریع زمان کمتری برای فراهم نمودن زیرساخت های لازم برای ارائه خدمت به سالمندان در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار می دهد. با توجه به موارد ذکر شده و نیز برای دستیابی به اهداف نقشه تحول نظام سلامت که شامل ” ارتقای کیفیت زندگی مرتبط با سلامت همه جانبه” و ” توسعه نظام ارائه خدمت با توجه به تغییرات جمعیتی و همه گیر شناختی” می باشد و با در نظر داشتن سرعت رشد جمعیت سالمندان بررسی کیفیت زندگی مرتبط با ابعاد مختلف سلامت در سالمندان می تواند روشنگر وضعیت کنونی جهت شناخت و نیز برنامه ریزی برای دستیابی به کیفیت زندگی مطلوب در سالمندان باشد. بنابراین یکی از راه کارهای مناسب توجه مستمر به کیفیت زندگی سالمندان و عوامل مؤثر بر آن می باشد. حاکمیت، متولی ارتقاء، حفظ و اعاده سلامت و کیفیت زندگی همگان در بالاترین حد ممکن می باشد که نتیجه آن ها باید تأمین طولانی ترین عمر ممکن توأم با سلامت و رفاه، زندگی با کیفیت و عاری از معلولیت و ناتوانی برای کل افراد جامعه باشد.
    2-5 نتیجه گیری
    نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد سلامت معنوی سالمندان در سطح بالایی بوده و همین طور نمره کیفیت زندگی سالمندان در این مطالعه، در حد مطلوب بوده است. نتایج نشانگر این واقعیت است که افزایش سلامت معنوی در توسعه سلامت و بهزيستي نقش دارد و ارتباط سلامت معنوی و کیفیت زندگی مثبت، معنی دار و متوسط است با توجه به وجود این همبستگی می توان با افزایش سلامت معنوی سالمندان زمینه را برای ارتقا کیفیت زندگی آنان فراهم نمود. نتایج مطالعه حاضر با سایر مطالعات همخوانی دارد. همچنین یافته ها می تواند مؤید این مطلب باشد که افراد با سطح تحصیلات بالاتر از موقعیت اجتماعی و اقتصادی بهتری نیز برخوردار می شوند و تعامل مناسب تری با محیط برقرار می کنند. بنابراین تحصیلات در برخورداری از یک زندگی سالم تر و با کیفیت تر مؤثر می باشد. بنابراین با تلاش جهت آموزش و توانمندسازی سالمندان که یکی از نقاط تمرکز برنامه ملی تحول نظام سلامت نیز می باشد می توان موجبات ارتقاء کیفیت زندگی سالمندان را فراهم نمود و از هزینه های بالای درمان سالمندان در آینده جلوگیری نمود.
    با توجه به روند رو به رشد جمعیت سالمندان کشور، نگاهی ویژه به کیفیت زندگی سالمندان در سند چشم انداز بیست ساله و اسناد پشتیبان نقشه جامع علمی کشور وجود دارد. این مقوله نیازمند توجه ویژه سیاستگذاران در ارائه خدمات حمایتی به سالمندان، بیمه سالمندان و راهکارهای بهبود وضعیت اقتصادی سالمندان می باشد تا علاوه بر دستیابی به هدف غایی نظام سلامت ( ارتقا کیفیت زندگی) از تحمیل هزینه های دوران سالمندی به نظام سلامت جلوگیری نماییم.
    بررسی کیفیت زندگی مرتبط با سلامت معنوی بویژه در سالمندان می تواند روشنگر وضعیت کنونی جهت شناخت و نیز برنامه ریزی برای دستیابی به کیفیت زندگی مطلوب تر باشد. یکی از راه کارهای مناسب جهت بهبود کیفیت زندگی در سالمندان، ارتقا سلامت معنوی و ارائه خدمات آموزشی به سالمندان و خانواده های آنها می باشد.
    3-5 ارائه پیشنهادات اجرایی

    • با توجه به سرعت رشد جمعیت سالمندان کشور، تعریف و ارائه بسته های حمایت اجتماعی، بسته خدمات بیمه سلامت و بسته های حمایت اقتصادی از سوی سیاستگذاران ضروری به نظر می رسد.
    • با توجه به روند رو به سالمندی جمعیت، با فراهم نمودن زمینه برای تحقیق درباره ارتباط ابعاد سلامت و کیفیت زندگی سالمندان می توان تأثیرگذارترین عامل بر کیفیت زندگی سالمندان را شناسایی کنیم و در جهت بهبود آن برنامه ریزی نماییم.
    • با تمرکز بر آموزش در خصوص راه کارهای بهبود کیفیت زندگی از هزینه های آتی ناشی از کاهش کیفیت زندگی سالمندان پیشگیری نماییم.
    • برنامه های آموزشی، مداخله ای و خودمراقبتی ویژه سالمندان با محوریت افزایش سلامت معنوی می تواند راهکاری برای افزایش کیفیت زندگی باشد.
    • می‌بایست با تربیت شایسته نسل جوان و سوق دادن ایشان به معنویات، زمینه را برای پیری موفق و کم چالش و نیز کاهش هزینه های اجتماعی فراهم نمود.

    پیشنهاد برای پژوهش های آتی:

    1. با توجه به هزینه های ناشی از سالمند شدن جمعیت “بررسی ارتباط کیفیت زندگی و هزینه های سالمندان” یکی از عناوین پیشنهادی می باشد.
    2. با توجه به روند سالمندی در کشور “شناسایی نیازمندی های سالمندان و تعریف بسته حمایت اجتماعی” ضروری به نظر می رسد.

    بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 51

    522/0

    619/0

    610/0

    1

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    000/0

    *بعد جسمی و زیر بخش های آن
    ** بعد روانی و زیربخش های آن
    يافته هاي جدول 32-4، مربوط به نتایج آزمون همبستگي پیرسون بين سلامت معنوي و ابعاد آن با كيفيت زندگي و ابعاد مختلف آن است. همان طور كه يافته هاي مندرج در جدول مذكور نشان داده است همبستگي بين تمام متغيرهاي مربوط در سطح معني داري كمتر از 01/0 مثبت و معني دار است (جدول 32-4).
    علاوه بر اين، يافته ها نشان مي دهد كه همبستگي بين سلامت معنوي (385/0= r)، بعد مذهبي (305/0= r) و بعد وجودي (417/0= r) با كيفيت زندگي سالمندان مورد مطالعه متوسط و معني دار و مثبت است (جدول 32-4).
    همچنين همبستگي بين سلامت معنوي با ابعاد كيفيت زندگي نيز مثبت و معني دار است به طوري كه قوي ترين همبستگي ها به ترتيب با بعد انرژي/خستگي (492/0= r)، سلامت روانی (405/0= r) و بعد رواني (399/0= r) و كمترين همبستگي به ترتيب با ابعاد درد جسمی (205/0= r)، محدويت عاطفي (206/0= r) گزارش شده است (جدول 32-4).
    همبستگي بين نمره كل كيفيت زندگي يعني نمره نهايي SF-36 با ابعاد و زيرشاخه هاي اصلي آن مثبت، بالا و معني دار بود به طوري كه بالاترين همبستگي با بعد جسمی (899/0= r) و بعد رواني (896/0= r) و خرده مقیاس عملكرد اجتماعي (839/0= r) مشاهده شد و كمترين همبستگي نيز با خرده مقیاس محدويت عاطفي (694/0= r) گزارش شد (جدول 32-4).
    جدول 33-4: همبستگي بين كيفيت زندگي و سلامت معنوي و ابعاد و زير شاخه هاي مختلف آنها در سالمندان به طور كلي

    بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 8

    سلامت معنوی یکی از ابعاد چهارگانه سلامت در انسان است که در کنار ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی قرار گرفته و باعث ارتقا سلامت عمومی شده است و سایر ابعاد سلامت را نیز هماهنگ می کند که این کار باعث افزایش توان سازگاری و کارکرد روانی می شود. سلامت معنوی دارای دو بعد سلامت مذهبی و سلامت وجودی است. سلامت مذهبی منعکس کننده ارتباط با خدا یا یک قدرت بی نهایت و سلامت وجودی مطرح کننده ارتباط ما با دیگران، محیط و ارتباط درونی ما است که می توان آن را توانایی یکپارچه کردن ابعاد مختلف وجود دانست (اکابری، 1390).
    تعریف عملی:
    سلامت معنوی در این پژوهش به مجموعه سلامت معنوی در ابعاد وجودی و مذهبی اطلاق می شود که به وسیله پرسشنامه سلامت معنوی پالوتزین و الیسون (1983) که شامل 20 سوال می باشد تعیین می شود. در این پرسشنامه سلامت مذهبی و وجودی هر کدام 10 پرسش را شامل شده و نمره 10-60 را کسب می کنند. امتیاز نهایی کسب شده از این دو قسمت، سلامت معنوی را در سه گروه بالا (100-120)، متوسط (41-99) و پایین (20-40) نشان می دهد (اله بخشیان، 1389).
    فصل چهارم
    یافته ها
    4- یافته ها:
    مقدمه
    در فصل قبل به معرفی نوع پژوهش، محیط انجام پژوهش و جامعه، ابزار گردآوری دادهها، روش انجام پژوهش و روش تحلیل دادهها پرداختیم. در این فصل با توجه به تحلیلهای صورت گرفته بر روی دادهها به بیان یافتههای پژوهش پرداخته شده است.
    بخش اول يافته هاي مطالعه حاضر در ارتباط با توصیف متغیرهای دموگرافیک در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر سمنان است.
    داده هاي مندرج در جدول 1-4 نشان مي دهد كه ميانگين سني سالمندان شركت كننده در مطالعه 33/6 ± 0/68 سال بود كه بالاترين سن 90 و كمترين سن 60 سال بود. يافته ها نشان داد ميانگين سني مردان در مقايسه با زنان سالمند در مطالعه حاضر تفاوت معني داري ندارد (جدول1-4). همچنين، از 300 نفر سالمند مورد مطالعه 84 درصد (252 نفر) مرد و مابقي يعني 16 درصد زن بودند.
    جدول 1-4: ميانگين و انحراف معيار سن سالمندان شركت كننده در مطالعه

    سلامت معنوي بعد مذهبی بعد وجودي SF-36 بعد جسمی بعد روانی
    سلامت معنوي

    جنسيت تعداد ميانگين انحراف معيار
    مرد 252 17/68 37/6
    زن 48 06/67 11/6

    داده هاي جدول 2-4 نشان مي دهد تقريباًً اكثريت سالمندان در مطالعه حاضر متاهل بودند و 7 درصد نيز همسرانشان را از است داده اند. همچنين ميانگين تعداد فرزندان سالمندان 51/1 ± 46/3 نفر بود كه بيشترين تعداد فرزندان 8 نفر بود.
    جدول 2-4: توزيع فراواني سالمندان شركت كننده در مطالعه بر حسب وضعيت تاهل

    بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 7

    3-4 روش نمونه گیری و حجم نمونه
    با اعمال معیارهای ورود و خروج نمونه ها در پژوهش حاضر به طور کلی 1800 نفر قادر به شرکت در مطالعه بودند. با استفاده از فرمول نمونه گیری کوکران و سطح خطای 5 درصدی، حدود 300 نفر برای شرکت در مطالعه انتخاب شدند. آمارها حاکی از آن است که در مطالعات مختلف فراوانی افرادی که از کیفیت زندگی مطلوب برخوردار هستند بین 20-30 درصد بیان شده است ولی مطالعه اسماعیلی و همکاران میانگین سالمندان که از کیفیت زندگی مطلوب برخوردار هستند را 25% اعلام کرده است. بنابراین به منظور دستیابی به حجم نمونه مورد نیاز برای شرکت در مطالعه حاضر با حتساب 05/0 d= و سطح اطمینان 95% و در نظر گرفتن ریزش 5% ، حجم نمونه ای تقریباً برابر با 300 نفر درنظر گرفته شد(اسماعیلی، 1391).
     
    پس از تعیین تعداد نمونه لازم برای مطالعه، محقق با استفاده از روش نمونه‌گیری مستمر در فاصله 4 ماه از بهمن سال 1392 تا خرداد سال 1393 اقدام به تکمیل پرسشنامه های پژوهش نمود. به منظور گردآوری داده های مورد نیاز ابتدا هماهنگی های لازم و مجوزهای انجام مطالعه از سوی دانشگاه های علوم پزشکی، معاونت بهداشتی، تامین اجتماعی، کانون بازنشستگان تامین اجتماعی و … اخذ شد. سپس، بعد از حضور در کانون بازنشستگان در فاصله زمانی ذکر شده و اعمال معیارهای ورود و خروج مذکور، پس از اطلاع سالمندان از هدف مطالعه و امضای فرم مشارکت داوطلبانه و آگاهانه در پژوهش در حضور محقق پرسشنامه ها در اختیار آنها قرار داده شد. به منظور تخمین مدت زمان تکمیل سوالات پرسشنامه ها و همچنین پایلوت اولیه سوالات پرسشنامه یک مطالعه پایلوت در نمونه تصادفی 10 نفری از سالمندان، که از پژوهش نهایی بیرون گذاشته شدند، انجام شد. پژوهشگران توسط مصاحبه با آنها اقدام به پر کردن پرسشنامه ها نمودند. در این مطالعه آزمایشی در خصوص تعداد سوالات، نحوه پاسخگویی به سوالات، موارد مبهم و نامشخص، مکان پاسخگویی و سایر آیتم های مربوط به ظاهر و محتوای سوالات از پاسخ دهندگان پرسش شد تا نکات ضعف احتمالی برطرف شود. از هنگام شروع تا پایان نمونه گیری حدود دو ماه به طول انجامید. بدین صورت که در دو نوبت صبح و عصر مراجعه صورت گرفت. در ابتدای کار مدت مدت زمان پر کردن پرسشنامه بیش از 20 دقیقه زمان می برد اما با پیشرفت کار و کسب تجربه این زمان تا8-7 دقیقه تقلیل یافت. هرچند سالمندانی بودند که به دلیل تنهایی یا مشکلات زندگی نیاز به هم صحبت داشته و جریان مصاحبه را تا 45 دقیقه نیز طول می دادند.
    3-5 روش گردآوری داده ها
    پژوهشگر پس از کسب تاییدیه از معاونت آموزشی دانشکده و اخذ معرفی نامه از دانشگاه و ارائه آن به مدیریت کانون بازنشستگان و جلب موافقت هدف از انجام این پژوهش را توضیح داده و اقدام به نمونه گیری کرد. قبل از پر کردن پرسشنامه توسط شرکت کنندگان فرم رضایتمندی به آنها داده شد و پس از کسب رضایت پرسشنامه در اختیار ایشان قرار داده شد و توضیحات لازم در مورد آن ارائه شد. همین طور به آنها اطمینان داده شد که نتایج به هیج وجه در اختیار شخص یا سازمان دیگری بدون اجازه آنها قرار داده نمی شود. از آنجایی که که اکثر نمونه ها بیسواد یا کم سواد بوده و یا حوصله لازم جهت پر کردن پرسشنامه را نداشتند پژوهشگر توسط مصاحبه با آنها اقدام به پر کردن پرسشنامه ها نمود.
    3-6 ابزار گردآوری داده ها
    ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه های استاندارد روا و پایا بود. برای سنجش متغیرها از سه نوع پرسشنامه استفاده شد، فرم اطلاعات فردی، پرسشنامه کیفیت زندگی 36 سوالی Short Form 36 Item Health Survey questionnaire (SF36) جهت سنجش کیفیت زندگی و مقیاس سلامت معنوی (Spiritual well being) (SWB) Palutzian و Ellison جهت سنجش سلامت معنوی مورد استفاده قرار گرفتند.
    الف:فرم اطلاعات فردی : برخی متغیرهای زمینه‌ای در این مطالعه عبارتند از: سن، جنس، سطح سواد، وضعیت درآمد و اقتصادی، بیماری‌های زمینه‌ای، مدت ابتلا، وضعیت تاهل، محل زندگی، داشتن فرزند یا زندگی تنها، وضعیت تاهل، اشتغال و ….. که در فرم اطلاعات فردی گنجانده شده است.
    ب: برای سنجش سلامت معنوی:
    پرسشنامه 20 سوالی سلامت معنوی پالوتزین و الیسون (1982) که 10 سوال آن با شماره زوج، سلامت وجودی و 10 سوال دیگر با شماره فرد، سلامت مذهبی را اندازه گیری می کنند. نمره سلامت معنوی جمع این دو زیر گروه است و دامنه آن بین 120 – 20 در نظر گرفته شده است. پاسخ سوالات بر طبق مقیاس لیکرت در شش قسمت ( از کاملا مخالفم تا کاملا موافقم ) دسته بندی گردیده است. در سوالاتی که فعل مثبت دارند پاسخ کاملا مخالفم؛ نمره یک و کاملا موافقم نمره شش و سوالاتی که فعل منفی دارند کاملا مخالفم نمره شش و کاملا موافقم نمره یک می گیرند. در پایان سلامت معنوی به سه سطح پایین ( 40 – 20 )، متوسط ( 99 – 41 ) و بالا ( 120 – 100) تقسیم بندی می شوند (Sawatzky, Ratner et al. 2005). در این پرسشنامه متغیر سلامت معنوی به عنوان فلسفه مرکزی زندگی و حاصل برآورده شدن نیاز به هدف، معنا، عشق و بخشش در نظر گرفته شده و سلامت وجودی به حس هدفمندی و رضایت از زندگی و سلامت مذهبی به رضایت حاصل از ارتباط با یک قدرت برتر یا خداوند اطلاق شده است (Riley, Perna et al. 1998). اله بخشیان و همکاران ضریب آلفای کرونباخ ابزار را پس از ترجمه به فارسی 82% گزارش نموده و روایی این پرسشنامه را از طریق روایی محتوی مورد بررسی و تایید قرار دادند (اله بخشیان، 1389).
    ج: برای سنجش کیفیت زندگی:
    فرم کوتاه 36 توسط وار و شربون در سال 1992 در کشور امریکا برای اندازه گیری کیفیت زندگی مرتبط با سلامت افراد سالم و بیمار طراحی شده است.در حال حاضر این ابزار پرکاربردترین ابزار اندازه گیری کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در دنیا می باشد. مطابق توصیه منتظری و همکاران این پرسشنامه به دو بعد جسمی و روانی تفکیک شده است. بعد جسمی شامل خرده مقیاس های عملکرد جسمی(10 آیتم)، محدودیت نقش به علت مشکلات جسمی(4 آیتم)، درد جسمی(2 آیتم)، سلامت عمومی(5 آیتم) و بعد روانی شامل خرده مقیاس های انرژی و نشاط(4 آیتم)، عملکرد اجتماعی(2 آیتم)، محدودیت نقش به علت مشکلات عاطفی(3 آیتم) و سلامت روانی درک شده(5 آیتم) می باشد. حداکثر امتیاز کسب شده برای هر بخش یا خرده مقیاس 100 و حداقل امتیاز صفر می باشد که نمرات بالا دلالت بر کیفیت زندگی بهتر دارند (درویش پور، 1388). شیوه پاسخگویی به سوالات این پرسشنامه از حالت سه تایی تا طیف لیکرت متغیر است. در این ابزار با افزایش نمره سطح بهتر کیفیت زندگی وجود دارد. مطابق پروتکل پرسشنامه، ابتدا سوالات مربوط به هر خرده مقیاس تفکیک می گردد و سپس به هر سوال مطابق پروتکل نمره بین صفر تا صد تعلق می گیرد، امتیازات مربوط به هر خرده مقیاس با همدیگر جمع شده و میانگین آن ها که به شکل درصد بیان می شود میزان سلامتی در آن بعد می باشد و برای محاسبه نمره کل پرسشنامه میانگین اعداد بدست آمده از هر خرده مقیاس که عددی بین 0-100 می باشد به عنوان نمره کل کیفیت زندگی معرفی می شود. همچنین کیفیت زندگی به سه طبقه کیفیت زندگی بالا (نمره 75 و بیشتر) کیفیت زندگی متوسط (50 – 74 ) و پایین (نمره زیر 50) طبقه بندی شدند. فرم کوتاه 36 توسط منتظری و همکاران در سال 2005 به زبان فارسی ترجمه گردیده است و اعتبار و پایایی آن مورد بررسی قرار گرفته است. به منظور بررسی پایایی این ابزار از روش محاسبه آلفای کرونباخ استفاده شد که از 77/0 تا 90/0 برای ابعاد مختلف ابزار متغیر بود. به منظور بررسی اعتبار ابزار از روش اعتبار همگرا و مقایسه گروه های شناخته شده استفاده گردید. دامنه همبستگی در اعتبار همگرا از 57/0 تا 95/0 متغیر بود و در مقایسه گروه های شناخته شده نتایج مورد پیش بینی در تمایز کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بین مردان و زنان به دست آمد (Montazeri, Goshtasebi et al. 2005). بنابراین با توجه به تایید اعتبار و پایایی نسخه فارسی فرم کوتاه 36، به عنوان ابزار اندازه گیری کیفیت زندگی مرتبط با سلامت سالمندان در این پژوهش استفاده خواهد گردید.
    3-7 روش تجزیه و تحلیل داده ها
    داده های جمع آوری شده در نرم افزار SPSS21 وارد شد و پس از اطمینان از توزیع نرمال داده ها با استفاده از آزمون کولمونگرف، اسمیرنف میانگین، انحراف معیار و فراوانی جهت توصیف داده ها استفاده شد. آزمون آماری کای اسکوئر به منظور بررسی ارتباط بین متغیرهای کیفی، آزمون آماری تی مستقل به منظور مقایسه داده های کمی در دو گروه، من ویتنی برای مقایسه اطلاعات کیفی بین دو گروه، آزمون های آنالیز واریانس یک طرفه و کروسکال والیس برای مقایسه داده های کمی و کیفی در بین دو گروه استفاده شد.همچنین برای بررسی ارتباط بین متغیرهای کمی از آزمون ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. همچنین به منظور بررسی ارتباط متغیرهای دموگرافیک (کیفی) با وضعیت کیفیت زندگی و سلامت معنوی (خوب، متوسط، ضعیف) از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شد. سطح معناداری در مطالعه حاضر کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
    3-8 مکان و زمان مطالعه
    این مطالعه در بین اعضای عضو کانون بازنشستگان شهر سمنان صورت گرفته است. محقق با استفاده از روش نمونه‌گیری مستمر در فاصله چهار ماه از بهمن سال1392 تا خرداد سال 1393 به تکمیل پرسشنامه های پژوهش اقدام نموده است.
    3-9 محدودیت های پژوهش

    • از آنجایی که برخی شرکت کنندگان در مطالعه بی سواد یا کم سواد بودند درک برخی مفاهیم و پرسش های ابزار برای آنها دشوار بود. بنابراین سعی شد پرسش ها با زبانی ساده و قابل فهم از ایشان پرسیده شده و در صورتی که در پاسخ آنها ابهامی وجود داشت پژوهشگران جهت روشن شدن پاسخ آنها توضیحات بیشتری درخواست می کردند.
    • عدم تمایل برخی سالمندان برای مشارکت در طرح و بی اثر دانستن تحقیقات و در نتیجه ریزش نمونه ها: محقق با صرف وقت بیشتر اقدام به نمونه گیری نمود.
    • دشواری فرایند ارتباط با سالمندان در تکمیل پرسشنامه ها به علت بی حوصلگی سالمندان جهت پاسخگویی به تمام سوالات پرسشنامه ها و رها کردن مصاحبه در اثنای آن و عدم تمایل به ادامه مصاحبه: محقق با سالمند صحبت کرده و در صورت رضایت وی، وقت دیگری را برای ادامه مصاحبه تعیین می نمود.

    3-10 ملاحظات اخلاقی
    نکات اخلاقی که در این پژوهش مورد توجه قرار گرفت عبارتند از:
    اخذ معرفی نامه از کمیته تحقیقات جهت ارائه به کانون بازنشستگان تامین اجتماعی
    کسب رضایت آگاهانه از شرکت کنندگان در پژوهش و تشریح هدف و ماهیت پژوهش برای آنان
    رعایت اخلاق پژوهشی( اصل رازداری و محرمانه بودن اطلاعات و… )
    قرار دادن نتایج پژوهش در اختیار مسئولین ذیربط
    محرمانه بودن اطلاعات و ارائه بازخورد کلی به مسئولان و نمونه ها
    3-11 تعریف واژه ها
    سالمندی
    تعریف نظری:
    تغییرات زیستی که در شیوه زندگی انسان در طول زمان به ظهور می رسد و تغییرات زیستی با کاهش توان زندگی و تطابق و قابلیت انطباق فرد با تغییر شرایط و اوضاع ناگهانی و همچنین با عدم توانایی در بوجود آوردن توازن و تعادل دوباره توام است و دگرگونی هایی را در ترکیب و ساخت و نحوه عمل ارگان های مختلف موجود زنده بوجود می آورد (تاجور، 1383).
    تعریف عملی:
    در این مطالعه به کلیه افراد 60 سال و بالاتر اطلاق می شود.
    کیفیت زندگی
    تعریف نظری:
    کیفیت زندگی عبارتست از ادراک افراد از موقعیت خودشان در زندگی که براساس فرهنگ و نظام ارزشی که در آن زندگی می کنند و اهداف، انتظارات، استانداردها و علایق مورد نظر آنان می باشد (king 2007).
    تعریف عملی:
    کیفیت زندگی در این پژوهش توسط پرسشنامه کیفیت زندگی 36 سوالی (SF36) مورد سنجش قرار گرفت. در این ابزار امتیازبندی کلی از 0-100 می باشد و پس از نمره گذاری به سوالات پرسشنامه، نمره کل از جمع نمرات مربوط به سوالات محاسبه شده به طوری که نمره بالاتر نشان دهنده کیفیت زندگی بهتر است (وحدانی نیا، 1383).
    سلامت معنوی
    تعریف نظری:

    بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 6

    این مطالعه بر سلامت معنوی و کیفیت زندگی تأکید داشته و در آن ابعاد مختلف سلامت معنوی، کیفیت زندگی و ارتباط این دو متغیر در سالمندان مورد بررسی قرار گرفته است. با افزایش شواهدی مبنی بر این که عناصر معنوی از اجزاء مهم بهداشت و سلامت هستند، معنویت بیش از پیش در حیطه سلامت وارد شده است. نیاز به ایجاد ارتباط بین معنویت و سلامت بین ارائه دهندگان خدمات بهداشتی- درمانی روز به روز گسترده تر می شود (Young and Koopsen 2005). در طول تاریخ مذهب، معنویت و پزشکی به هم آمیخته اند. در حال حاضر اغلب مدل های سلامتی، شامل سلامت معنوی نیز می باشند. مفهوم معنویت با همه حیطه های سلامت در تمامی سنین ارتباط دارد و مورد علاقه پژوهشگران در تمام دنیاست. در طول دهه ها، سلامتی بر اساس ابعاد خاصی (سلامت جسمی، روانی، اجتماعی) تحلیل شده بود. پیشنهاد گنجاندن بعد سلامت معنوی در مفهوم سلامت، از سوی راسل و عثمان، یک بعد مهم از زندگی فردی و گروهی را فراروی صاحب نظران درگیر در امر سلامت قرار داد. حدود سه دهه پیش سازمان بهداشت جهانی با این بحث مواجه شد که آیا بعد معنوی باید در تعریف سلامت گنجانده شود یا نه؟ چند سال بعد، بعد معنوی در یک مجله مهم که به ارتقا سلامت اختصاص داشت (Promotion Journal) گنجانده شد. چند سال پیش نیز، کلیه دولت های اروپایی بیانیه کپنهاک را در مورد رشد اجتماعی امضا کردند که آن ها را متعهد می کرد که به نیازهای معنوی مردم شان پرداخته و سیاست هایشان را به سمت بینش سیاسی، اقتصادی، اخلاقی و معنوی برای رشد اجتماعی سوق دهند. اخیراً نیز بر بعد معنوی سلامت در منشور بانکوک در مورد ارتقا سلامت تأکید شد (امیدواری، 1387).
    عقيده بر اين است كه رفتارهاي مذهبي در توسعه سلامت و بهزيستي نقش دارد (Bond and Corner 2010).
    کیفیت زندگی و سالمندی
    در واقع سلامت معنوی به آن بخش از وجود فرد اطلاق می شود که در جستجوی معنا و هدف زندگی است. سلامت معنوی چیزی ناپیداست که ماهیت ماوراءالطبیعه دارد و به طور کلی شامل کمال، اخلاقیات و اصول، هدف داشتن در زندگی، تعهد به چیزی اولی تر و باور به مفاهیم غیر عینی می باشد (امیدواری، 1387).
    امروزه سلامت را زندگی سالم و کامل در ابعاد فیزیکی، روانی، اجتماعی، معنوی و زیست –محیطی می شناسیم. این ابعاد برهم تأثیرگذار و پویا هستند وسلامت کامل بدون تأمین همه ابعاد حاصل نخواهد شد (فرهانی نیا، 1389).
    توجه به نیاز افراد سالمند بخشی از دغدغه های مسئولین بهداشت جامعه است. در کشور ما ارزیابی این نیازها و مشکلات اهمیت دو چندان دارد و بزرگترین مشکل کشور در دهه 90 افزایش تعداد سالمندان و نگهداری از آنهاست (فرهانی نیا، 1389).
    3-2 مروری بر مطالعات انجام یافته
    با وجود اهمیت معنویت تحقیقات زیادی در این زمینه انجام نشده است بعلاوه هر یک از این پژوهش ها ابعاد خاصی را مورد توجه قرار داده اند که پژهشگر سعی کرده است آنها را در یک روال منطقی گزارش نماید. برای جستجوی مقالات مرتبط از کلید واژه های لاتین : spiritual health_ old age _elderly _ quality of life- geriatric و کلید واژه فارسی: سالمندی، سلامت معنوی و کیفیت زندگی در بانک های اطلاعاتی پاب مد، اسکوپوس، گوگل اسکولار، اووید، الزوییر، مدلاین در سال های 2001 تا 2013 استفاده شد که مقالات زیر انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند.
    1-3-2 مطالعات انجام شده در ایران
    اکابری و همکاران مطالعه ای تحت عنوان «ارتباط سلامت معنوی و کیفیت زندگی در پرستاران» در سال 1390 بر روی پرسنل پرستاری بیمارستان شهید هاشمی نژاد مشهد انجام دادند. پرسشنامه کیفیت زندگی SF36 و سلامت معنوی پالتوزین والیسون (SWBS) توسط پرستاران تکمیل گردید. میانگین سنی افراد تحت پژوهش 2/7± 52/32 بود. 8/34 % را آقایان و 2/65 % را خانم ها تشکیل می دادند. میانگین نمره کیفیت زندگی 84/17 ± 38/64 و سلامت معنوی 16 ± 3/94 بود که در دو جنس تفاوت معنی داری نداشتند. رگرسیون چندگانه نشان داد که سلامت معنوی با ابعاد مختلف کیفیت زندگی ارتباط مثبت و معنی داری دارد. کیفیت زندگی در هر دو بعد در محدوده متوسط می باشد. سلامت مذهبی، سلامت وجودی و سلامت معنوی به طور کلی در دو جنس تفاوت معناداری نداشت (اکابری، 1390).
    مطالعه ای تحت عنوان «وضعیت سلامت معنوی در سالمندان شهر اصفهان» توسط خلیلی در سال 1390 با هدف تعیین وضعیت سلامت معنوی سالمندان شهر اصفهان صورت گرفت. این مطالعه توصیفی و مقطعی بر روی 230 سالمند 60 سال به بالا انجام شد. اکثر افراد مورد مطالعه (57%) در محدوده متوسط سلامت معنوی قرار داشتند و هیچ یک از سالمندان در محدوده پایین سلامت معنوی قرار نداشتند. میانگین نمره سلامت معنوی در سالمندانی که تحصیلات بالاتری داشتند، بیشتر بود. همین طور میانگین نمره سلامت معنوی کل و زیر مقیاس های آن در کسانی که بیماری داشتند و بیماری منجر به محدود کردن فعالیت روزانه شان و نیازمندی به کمک اطرافیان می شد، کمتر از کسانی بود که چنین مشکلاتی نداشتند. یافته ها در زمینه عوامل پیش گویی کننده سلامت معنوی نشان داد که نحوه زندگی سالمند و سال های بازنشستگی وی از عوامل پیشگویی کننده سلامت معنوی هستند. به طوری که افرادی که با افرادی غیر همسر خود زندگی می کنندو آنان که مدت زمان بیشتری از بازنشستگی شان می گذشت سلامت معنوی پایین تری داشتند.قابل ذکر است که این دو صرفاً پیشگویی کننده بعد سلامت مذهبی بوده اند همچنین سن از عوامل پیشگویی کننده سلامت مذهبی است بطوری که با افزایش سن سلامت مذهبی افزایش یافته است (خلیلی، 1392).
    جدیدی و همکاران در مطالعه ای تحت عنوان «بررسی ارتباط بین سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان مقیم آسایشگاه کهریزک» در سال 1389 انجام دادند. این مطالعه بطور مقطعی و از نوع همبستگی بود که با هدف تعین ارتباط بین سلامت معنوی و کیفیت زندگی در سالمندان مقیم سرای کهریزک بود 141 سالمند در مطالعه شرکت کردند. نتایج حاصل از مطالعه نشان داد میانگین کیفیت زندگی سالمندان در این مطالعه (3/11± 36/50) بود. آزمون آماری تی مستقل نشان داد کیفیت زندگی زنان به طور معناداری کمتر از مردان می باشد(000/0 >p). نمره کیفیت زندگی با وضعیت تأهل ارتباط دارد؛ بطوری که افراد بیوه نمره کمتری نسبت ه افراد متأهل و مجرد کسب کرده اند(000/0 >p). میانگین نمره سلامت معنوی شرکت کنندگان (93/17± 26/96) بود. سلامت معنوی اکثر شرکت کنندگان در سطح بالا (4/50 %) و سپس در سطح متوسط (2/48 %) بود. میانگین سلامت مذهبی سالمندان بیشتر از سلامت وجودی بود. نمره سلامت معنوی شرکت کنندگان با هیچ یک از جمعیت شناختی مرتبط نبود. آزمون همبستگی پیرسون نشان داد سلامت معنوی سالمندان با کیفیت زندگی آن ها ارتباط دارد (008/0= p). اما با ابعاد سلامت جسمی و روانی کیفیت زندگی ارتباطی دیده نشد (جدیدی، 1390).
    حبیبی سولا و همکارانش مطالعه ای تحت عنوان «بررسی رفتار های ارتقاء دهنده سلامت و کیفیت زندگی سالمندان در ایران» در سال 1387 انجام داده اند . این مطالعه یک مطالعه ی همبستگی بود که با اهداف تعیین ارتباط بین رفتار های ارتقاء دهنده سلامت و کیفیت زندگی در سالمندان انجام شده است. 410 نفر از سالمندان در این مطالعه شرکت نموده اند. نتایج مطالعه نشان داد که 6/94% از افراد مورد مطالعه الکل مصرف نمی کرده اند 8/89% نمونه در یک سال گذشته کنترل فشار خون داشته اند و فقط 7/0% از نمونه ها از یک سال گذشته واکسن آنفلوآنزا تزریق کرده اند، در رابطه با تعیین کیفیت زندگی این مطالعه نشان داد که 1/44% از نمونه ها کیفیت زندگی خوب داشته اند، همچنین میانگین کیفیت زندگی در واحد های مورد پژوهش 84/32% با انحراف معیار89/8% بوده که دلالت بر کیفیت زندگی متوسطه آنها داشته، برای بررسی رابطه بین رفتار های ارتقاء دهنده سلامت و کیفیت زندگی سالمندان در این مطالعه از آزمون تی استفاده شده ارتباط آماری معنی داری بین کیفیت زندگی سالمندان با رفتارهای مانند ورزش یا پیاده روی، مصرف شیر و لبنیات و غذاهای گوشتی، مصرف میوه و سبزیجات تازه و مصرف غذاهای کم نمک و کم چرب و کنترل فشار خون نشان داده شد(P<0/05) (حبیبی، 1387).
    مثنوی، اکبری کامرانی و حسینی مطالعه ای تحت عنوان «مقایسه وضعیت سالمندان مقیم آسایشگاه و مقیم خانواده در ایران» در سال 1386 در ایران انجام داده اند. این مطالعه از نوع مقطعی توصیفی بوده و هدف آن بررسی و مقایسه وضعیت زندگی سالمندان مقیم آسایشگاه های سالمندان با سالمندان مقیم خانواده است. نمونه های این مطالعه شامل 504 سالمند بوده اند.
    نتایج این مطالعه نشان داده میانگین سنی سالمندان مقیم آسایشگاه 4/75 سال و سالمندان مقیم خانواده 3/71 سال بوده است. به این معنی که عامل سن در رهسپار شدن سالمند به آسایشگاه مؤثر بوده است (001/0= p).
    همچنین نتایج نشان داده است زنان بیش از مردان ( 6/60 % زنان در مقابل 4/39 % مردان) روانه آسایشگاه شده اند (005/0= p). اعتقادات مذهبی (با فراوانی 8/29 % افراد خیلی مذهبی و 001/0= p) در میان سالمندان مقیم خانواده بالاتر بوده است. نداشتن فرزند (با فراوانی 2/51 % و 01/0=p)، بی همسری ( با فراوانی 5/89 % و 001/0= p)، تنهایی و بی کسی (با فراوانی 65% افراد خیلی تنها و 01/0= p)، نداشتن مسکن (با فراوانی 9/65 % و 01/0= p) و نگرش منفی اعضای خانواده به سالمندی با فراوانی 1/36 % نگرش منفی و تاحدودی منفی و 05/0= p )، در میان سالمندان مقیم آسایشگاه بیشتر بوده است (مثنوی، 1386).
    مطالعه ای تحت عنوان «بررسی کیفیت زندگی سالمندان شهر زاهدان» در سال 1382 توسط احمدی و همکاران در شهر زاهدان انجام شد. این مطالعه از نوع توصیفی است که به منظور بررسی کیفیت زندگی سالمندان شهر زاهدان صورت پذیرفت. اکثریت جامعه مورد مطالعه بی سواد یا کم سواد بودند. میانگین تمام شاخص های مطالعه و کل پایین تر از شاخص های مورد نظر هستند (7/41 درصد). بنابراین بر اساس این پژوهش کیفیت زندگی در جمعیت سالمندان مورد مطالعه پایین می باشد (احمدی، 1383).
    3-3-2 مطالعات انجام شده در جهان
    مطالعه ای تحت عنوان «بررسی اثر معنوی و اعتقادات مذهبی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته» در سال 2011 توسط کانداسامی و همکارانش در هند انجام شد. هدف از این مطالعه اثرات معنویت بر علائم پریشانی، اضطراب، افسردگی و دیگر تظاهرات روانی در تسکین بیماران مبتلا به کانسر پیشرفته بود. نوع مطالعه cross-sectional و تعداد نمونه های 50 بیمار بوده که در گروه سنی 17 تا 64 ساله با میانگین 74/49 و انحراف معیار 17/10 قرار داشتند و بیش از نیمی از بیماران (56%) زن بودند.
    نتایج نشان داد که سلامت معنوی جزء مهمی از کیفیت زندگی بیماران مبتلا به کانسر پیشرفته است و دقیقاً با علائم جسمی و روحی استرس مرتبط است. در واقع نشان داد که احساس سلامتی در بیماران با نمره استرس (r=-0/717,p<0/001) و نمره اضطراب و اختلال حافظه (r=-0/520 , p=<0/001)، در بیمارانی که اعتقادات مذهبی و سلامت معنوی بالاتری دارند بیشتر بوده است(Kandasamy, Chaturvedi et al. 2011).
    پژوهش دیگری که توسط بکلمن و یا ماشیتا با عنوان “مقایسه دو ابزار معنویت و ارتباط آنها با افسردگی و کیفیت زندگی در نارسایی مزمن قلبی” در سال 2010 در آمریکا بر روی 60 سالمند غیر بستری انجام شد. هدف از این مطالعه مقایسه دامنه دو ابزار مختلف معنویت و بررسی ارتباط آنها با افسردگی و کیفیت زندگی بود.
    نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد زیر مقیاس های ابزار عملکرد سلامت معنوی، در کل با افسردگی و کیفیت مرتبط بود؛ بدین معنی که هر چه حس معنی دار بودن زندگی واحساس ارامش، افزایش یابد، نمره افسردگی، کاهش و نمره کیفیت زندگی، افزایش می یابد، اما این ارتباط در زیر مقیاس های ابزار معنویت_ مذهب آیرونسون_ وود وجود نداشت. همچنین یافته ها چندین مفهوم مفید از معنویت را در بیماران دچار نارسایی قلبی نشان داد و نیز مشخص شد هر چند سلامت معنوی و روانی تا حدی همپوشانی دارند اما در کل جدای از یکدیگر هستند. در این مطالعه هر چند از دو ابزار مختلف جهت سنجش معنویت استفاده شده است، اما ابزاری که جهت بررسی کیفیت زندگی بکار برده شده، تمام ابعاد را مد نظر قرار نداده است. بعلاوه تعداد افراد شرکت کننده در این پژوهش ناکافی بوده و همه آنها سالمندان مبتلا به بیماری قلبی بودند. بنابراین بهتر است بین سلامت معنوی و کیفیت زندگی در دیگر سالمندان و با تعداد بیشتری سنجیده شود(Bekelman, Parry et al. 2010).
    مطالعه دیگری در این زمینه توسط گالس و همکاران [1]انجام شد. این پژوهش که با عنوان “سلامت معنوی، اعمال معنوی و علایم افسردگی در سالمندان بستری مبتلا به بیماری قلبی” می باشد، در سال 2009 در آمریکا انجام شد. هدف این تحقیق تعیین ارتباط بین سلامت معنوی، اعمال معنوی و علایم افسردگی در سالمندان مبتلا به بیماری قلبی بود. این مطالعه یک مطالعه توصیفی بود که در سه واحد درمانی بیماران قلبی در بیمارستان مراقبت حاد قلبی در نیویورک و بر روی 24 بیمار 65 ساله یا مسن تر که مبتلا به مرحله 3 یا 4 بیماری قلبی بودند، انجام شد. نتایج نشان داد میانگین نمره ابزار نمایه سلامت معنوی 33/36 (SD=10/28) بود. همین طور میانگین نمره ابزار بررسی اپیدمیولوژیک افسردگی نیز 46/28 با انحراف معیار 9/11بود. ضریب همبستگی پیرسون بین دو متغیر اصلی برابر (75/0=r) بود که از وجود همبستگی قوی منفی حکایت داشت (01/0>p)، به این معنی که هر چه سلامت معنوی کاهش یابد میزان افسردگی بیشتر افزایش می یابد. همین طور یافته ها نشان دادند همه شرکت کنندگان بیش از یک عمل معنوی را انجام می دهند. در میان شرکت کنندگان83% به تنهایی و 37% با دیگران دعا و نیایش انجام می دادند، 45% موضوعات معنوی مطالعه کرده و بیش از 12% داوطلبانه به دیگران کمک کردند. این مطالعه پیشنهاد می کند در مراقبت از بیماران دیدگاهی جامع نگر وجود داشته باشد و مخصوصا به عوامل مؤثر درسلامت معنی آنها توجه بیشتری شود. همین طور مطالعه بیشتری در خصوص تعیین ارتباط بین سلامت معنوی و سایر متغیرهای روان شناختی را پیشنهاد می کند (Whelan-Gales, Quinn Griffen et al. 2009). با این حال این مطالعه به دلیل اینکه از تعداد نمونه کمی بهره برده است، دارای ارزش زیادی نبوده و تاثیر متغیرهای مختلف از قبیل سن، جنس و تفاوت های فرهنگی و مذهبی قابل ارزیابی نیست. بعلاوه بیشتر مطالعات در این زمینه به سالمندان غیر آسایشگاهی پرداخته اند، در حالی که سالمندان مقیم آسایشگاه از اولویت بیشتری در این زمینه برخوردارند.
    مطالعه ای با عنوان «نقش سلامت معنوی در بهبود علائم شناختی در زنان سالمند مبتلا به سطح بالای افسردگی درکارولینا شمالی» در سال 2009 توسط الیزابت و همکارانش انجام شد. هدف این مطالعه ارتباط جنس و علائم افسردگی با مذهب بود. نمونه های پژوهشی جمعیت اعیان (دوک های انگلیسی) بودند.
    توجهات مذهبی بالاتر با کمترین کاهش شناخت همراه بود. در رابطه با سه فاکتور توجهات مذهبی، جنسیت و نشانه های افسردگی در پیش بینی کاهش شناخت نتایج نشان داد بیمارانی که وابستگی و اعتقادات مذهبی بیشتری دارند کمتر دچار مشکلات شناختی می شدند. د ربین بیماران سالمندی که دچار افسردگی ماژور بودند سالمندانی که اعتقادات مذهبی کمتری داشتند بیشتر اختلالات شناختی را از خود نشان دادند. نتیجه نهایی این بود که اعتقادات مذهبی در حفظ سلامت جسمانی اهمیت زیادی دارد (Elizabeth, Collins et al. 2009).
    تحقیقی با عنوان « ارتباط مذهب، معنویت و درمان و مقایسه تفسیرها و مشاهدات متفاوت پزشکان و روانپزشکان و معالجات بالینی» توسط فار و همکاران در سال 2007 در آمریکا انجام شد. هدف از این مطالعه مقایسه تفسیر روانپزشکان در مورد ارتباط بین مذهب، معنویت و سلامتی در معالجات بالینی بود. تعداد نمونه های مطالعه 2000 نفر پزشک آمریکایی بود که به صورت طبقه بندی تصادفی انتخاب گردیدند.
    نتایج نشان داد که روانپزشکان عمدتاً بر این واقعیت که سلامت معنوی افراد و اعتقادات دینی در سلامت جسمانی اثرگذار است، صحه گذاشته بودند و در سایر پزشکان تعداد افراد مخالف کمی بیشتر بود.
    این مطالعه نشان داد که روانپزشکان بیشتر از همه همکارانشان به ارتباط داشتن اعتقادات دینی و سلامت جسمانی معتقدند. در این مطالعه به دلیل اینکه پرسشنامه غیرمستقیم در اختیار شرکت کنندگان قرار گرفته، باعث شده که تقریباً نیمی از شرکت کنندگان از مطالعه حذف شوند و این مسأله در تعمیم پذیری مطالعه بی تأثیر نیست (Farr, Lawrence et al. 2007).
    مطالعه ای توسط لی و همکاران در سال 2005 تحت عنوان «رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و کیفیت زندگی در سالمندان ساکن کره» انجام دادند تعداد افراد شرکت کننده در این مطالعه 2000 نفر از سالمندان 65 سال و بالاتر بودند. میانگین نمره رفتارهای ارتقائ دهنده سلامت 34/1± 97/3 (محدوده صفر تا 7) بود که 80% از شرکت کنندگان سیگار نمی کشیدند و الکل مصرف نمی کردند. 2/37% از افراد ورزش منظم داشتند و 26% از رژیم کم نمک استفاده می کردندو 7/83% از آنان کنترل منظم فشار خون و 1/69% تزریق واکسن آنفولانزا در یک سال گذشته ذکر می کردند. 46% از سالمندان وضعیت سلامت خود را در یک تا دو سال گذشته کنترل کرده بودند. میانگین نمره کیفیت زندگی افراد حاضر در مطالعه 53/25 (در محدوده 9-45) بود که نشان دهنده کیفیت زندگی متوسط آنان بود. نتایج این مطالعه همچنین نشان داد که کیفیت زندگی سالمندان با شرکت در فعالیت های ورزشی، عدم مصرف الکل و کنترل فشار خون ارتباط معنی دار و قابل ملاحظه ای داشت (05/0>p) (Lee, Ko et al. 2006).
    پژوهش دیگری در این زمینه با عنوان “کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و فواید سلامتی در سالمندان آسایشگاهی در تایوان” توسط لای همکاران “[2] در سال 2005 بر روی 465 سالمند انجام شد. هدف از این مطالعه تعیین کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و منافع سلامتی در سالمندانی بود که در مراکز مراقبت بلند مدت زندگی می کنند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد در میان ابعاد کیفیت زندگی، وضعیت روانی سالمندان کمترین نمره را به خود اختصاص داد اما وضعیت جسمی و محیطی آنها نمره بالاتری را کسب کردند. بعلاوه سطح تحصیلات تعداد بیماری های مزمن، وضعیت جسمی و تعداد مراقبین، تاثیر مهمی در نمره کیفیت زندگی WHOQOL دارد و در این بین وضعیت جسمی مهم ترین عامل در این زمینه تعیین شد (Lai, Tzeng et al. 2005). هر چند در این مطالعه مهم ترین عامل مؤثر بر کیفیت زندگی، وضعیت جسمی قلمداد شده است، اما نباید فراموش کرد که وضعیت روحی و معنوی فرد نیز از ابعاد مهم زندگی فرد به شمار می آید و بی توجهی به این بعد از زندگی مانع مراقبت کل نگر می باشد.
    مطالعه ای با عنوان “مذهب معنویت و وضعیت سلامت در سالمندان” توسط دالمان در سال 2004 در آمریکا و با هدف تعیین ارتباط بین مذهب و معنویت با وضعیت سلامت در یک جمعیت سالمند مقیم جامعه انجام شد. شرکت کنندگان شامل 277 سالمند بالای 65 سال بودند. نتایج حاصل تفاوت معنی دار وضعیت سلامت در گروه های مختلف از نظر نژاد و میزان تحصیلات را نشان داد بطوری که افراد سفید پوست و کسانی که سطح تحصیلات بالاتری داشتند وضعیت سلامت خود را بهتر از دیگران گزارش دادند. نتایج این مطالعه نشان داد که معنویت بالاتر با وضعیت بهتر سلامتی همراه می باشد (0.01>p) پژوهشگران یکی از دلایل این امر مثبت نگری افراد مذهبی بیان می کنند به طوری که سالمندان مذهبی کمتراحتمال دارد که وضعیت سلامت خود را ضعیف گزارش کنند. این مطالعه تاکید می کند معنویت عاملی جهت درک این موضوع است که چه کسانی وضعیت خود را خوب یا بد گزارش می کنند و چرایی و چگونگی آن را نیز بیان می کند. بنابراین ابزار سلامتی و معنوی می تواند جایگزین مناسبی برای سایر مقیاس ها – به عنوان یک عامل پیشگویی کننده وضعیت ذهنی سلامت و کیفیت زندگی- در مطالعات مربوط به سالمندی می باشد (Daaleman, Perera et al. 2004).
    پژوهش دیگری با عنوان ” معنویت و پیامدهای سلامتی در سالمندی ” توسط میسن هلدر و چاندرلر در سال 2002 در آمریکا و با هدف بررسی ارتباط مقیاس نظری و رفتاری معنویت با پیامدهای سلامت روانی و جسمی در سالمندان انجام شد . نمونه های شامل 250 نفر سالمند بودند. نتایج این بررسی نشان داد هر دو معیار نظری و رفتاری معنویت با نتایج مثبت سلامت روانی همراه می باشد. همین طور مشخص شد افراد با ایمان اضطراب و افسردگی کمتری را تجربه می کنند. اما ارتباطی بین سایر جنبه از قبیل سازگاری مذهبی یا اهمیت ایمان و سلامت جسمی یافت نشد (Meisenhelder and Chandler 2002).
    پژهش کیفی دیگری توسط استوکی با عنوان ” نقش مذهبی و معنویت در مراقبت و سایر وقایع مهم زندگی در بیماران آلزایمری “، به وسیله بررسی یک گروه مراقبت شونده بیماران آلزایمری و مقایسه آن با یک گروه غیر مراقبت شونده در سال 2001 بر روی 20 شرکت کننده شامل 10 بیمار آلزایمری مراقبت شونده و 10 بیمار غیر مراقبت شونده در آمریکا که از طریق مرکز ملی تحقیقات دمانس سالمندی انتخاب شده بودند، انجام شد. هدف از انجام این مطالعه، یاد گیری بیشتر در مورد این موضوع بود که چگونه ایمان افراد، در زمان مواجهه با وقایع تنش زا، قادر است به بحران، جنبه تقدس بخشیده و به جای ناامیدی، یک حس امیدواری و هدفمندی را ایجاد کند.
    مهمترین و رایج ترین موضوعی که پاسخ دهندگان به آن اشاره کردند مشخصات و کیفیت های مرتبط با خدا و ایمان افراد بود. آنها معتقد بودند که خدا دارای طرحی برای زندگی آنها می باشد. تقریباً همه شرکت کنندگان ابراز داشتند زمانی بیشتر به خدا و معنویات روی می آورند که بیشترین نیاز را به حمایت دارند. آنها همچنین معتقد بودند که مذهب و معنویت دارای نقش حمایتی برای آنها می باشد. در کل نتایج این مطالعه ضمن تایید تحقیقات قبلی در این زمینه مشخص کرد مذهب و معنویت جزء ابعاد مهم تجارب بشری هستند؛ به طوری که هر دو گروه مذهب و معنویت را به عنوان مهم ترین قدرت و حمایت در تمام طول زندگی دانستند. همه شرکت کنندگان عقاید منسجم مذهبی و معنوی نسبت به زندگی خود داشتند تا بتوانند بر موقعیت های تنش زا در زندگی فایق آیند. پژوهشگر این مطالعه پیشنهاد می کند برای مطالعات بعدی بهتر است از گروه بزرگ تری از افراد استفاده شود که سایر مذاهب و نیز افرادی را که به مذهب خاصی معتقد نیستند را در بر گیرد (Stuckey 2001). مطالعه دیگری با عنوان”مقایسه رضایت از زندگی و خلق بین سالمندان مقیم مراکز سالمندی و مقیم جامعه ” توسط گولدنر و همکاران در دو ایالت جنوبی آمریکا در سال 2001 انجام شد.شرکت کنندگان این پژوهش شامل 70 سالمند مقیم منزل و 68 سالمند مقیم 6 آسایشگاه بودند. نتایج مطالعه نشان داد در هرگروه زنان، پیرتر از مردان بودند. با انجام آزمون های آماری فرضیه پژوهش تأیید شد. بدین معنی که سالمندان ساکن منزل، در زیر مقیاس نیرو و فعالیت نمره بالاتری کسب کردند. محققان این پژوهش علت پایین تر بودن رضایت از زندگی ساکنین آسایشگاه را سبک زندگی سازمانی و یا شرایطی که باعث شده آن ها به آسایشگاه منتقل شوند، می دانند (Gueldner, Loeb et al. 2001).
    بر اساس انچه گذشت هر چند مطالعات مرتبط با موضوع سلامت معنوی و تاثیر آن در بهبود کیفیت زندگی در جهان در حال رشد است با این وجود مطالعات مربوط به معنویت در سالمندی بسیار محدود بوده (Lindberg and Deborah 2005) و مطالعات بیشتری در این خصوص در فرهنگ های مختلف مورد نیاز است.
    فصل سوم
    روش پژوهش
    3-1 مقدمه
    در این فصل پژوهشگر ابتدا به جامعه و نمونه محیط، پژوهش می‏پردازد، سپس روش نمونه‏گیری و گردآوری داده‏ها را مشخص کرده و در نهایت روش تحلیل داده‏ها را در پژوهش شرح می‏دهد.
    3-2 نوع پژوهش
    این پژوهش یک مطالعه توصیفی-مقطعی از نوع همبستگی می باشد که در طی سال های 93/1392 انجام گرفت.
    3-3 جامعه پژوهش
    جامعه مورد مطالعه این پژوهش را سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان تشکیل می دادند. معیار ورود به مطالعه عبارتند از سالمندان 60 سال و به بالا، تمایل برای شرکت داوطلبانه در مطالعه، فقدان اختلال شناختی، فقدان بیماری ناتوان کننده روانی، داشتن سواد یا توانایی مصاحبه و عدم حضور در آسایشگاه بوده است.

    بررسی رابطه سلامت معنوی و کیفیت زندگی سالمندان عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی شهر سمنان در سال 1392- قسمت 5

    سالمندان ایران در آیینه آمار
    ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه به واسطه بمب جمعیتی مربوط به دهه 1360 با جمعیت بیش از حد انتظار سالمندان در آینده روبرو است و جمعیت سالمندان ایران از 8% کنونی به 22% در سال 1425 افزایش پیدا خواهد کرد (مرکز آمار ایران، 1390). این بحران جمعیتی پدیده سونامی سالمندان ایران را ایجاد خواهد نمود (درویش پور، 1391). براساس آخرين سرشماري عمومي انجام شده در كشور در سال 1390، جمعیت سالمندان کشور طی سال های 1345 تا 1390، نزدیک به 4 برابر شده است. متوسط رشد سالیانه جمعیت در افراد سالمند در بین سال های 1385-90 حدود 9/3 درصد برآورد شده است در حالی که این نسبت برای جمعیت کل کشور حدود 29/1 درصد برآورد شده است (مرکز آمار ایران، 1391).
    تغییرات ساختار سنی جمعیت ایران:
    در دو دهه اخیر به سبب کاهش باروری ساختار سنی جمعیت تغییر شکل داده و نوعی فرورفتگی در قاعده آن ایجاد شده است (نمودار4،5) (وزارت بهداشت، 1388).
     
    در کشورهای پیشرفته که امید به زندگی بالاست، دوره زندگی سالمندی طولانی بوده و حدود یک سوم از کل دوره زندگی فرد را تشکیل می دهد (اکبری کامانی، 1388). گذار جمعیتی سریع زمان کمتری برای فراهم نمودن زیرساخت های لازم برای ارائه خدمت به سالمندان در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار می دهد (WHO 2012).
    اين مهم نيست كه شما چند سال داريد، مهم اين است كه چه احساسي داريد، اين طور نيست؟ «سالمند» يك واژه مناسب براي توصيف افراد مسن در مقايسه با افراد جوان تر است (Bond and Corner 2010).
    پیری تا کنون از 4 دیدگاه مورد بحث قرار گرفته است. این دیدگاه ها عبارتند از:

    1. دیدگاه بیولوژی یا زیست شناختی 2. دیدگاه اجتماعی 3. دیدگاه روانشناختی 4. دیدگاه تقویمی یا حقوقی و قانونی

    پیری از دیدگاه زیست شناختی به مجموعه ای از رخدادهای فیزیولوژیک و پسیکولوژیک غیرتصادفی، پیش رونده و آرام تلقی می شود که پس از سن بلوغ در اثر بروز تغییراتی در ساختار جسمانی و عملکردی فرد ظاهر می گردد. این تغییرات باعث می شوند که فرد سالمند استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماری ها پیدا نماید و در مقایسه با افراد جوان تر با سرعت کمتری از بیماری ها و عوارض آن ها بهبود یابد .
    از دیدگاه علوم اجتماعی زمانی که فرد از فعالیت اجتماعی کناره گیری می کند و یا بازنشسته می شود، او را در زمره سالمندان به حساب می آورند. در این صورت حتی ممکن است، سن وی در حدود 55 سالگی باشد.
    در دیدگاه روانشناختی رفتار افراد در دوره سالمندی مورد توجه و بررسی قرار می گیرد. اغلب این افراد در این دوران نگاه به گذشته دارند و زندگی خود را مرور می کنند. آنها با بررسی موفقیت ها و ناکامی های خود در طول زندگی سپری شده، به دنبال بدست آورد مفهوم برای زندگی و زندگی خود هستند؛ ممکن است که به احساس رضایت؛ کمال و غرور برسند و برعکس امکان دارد به احساس عدم رضایت، پوچی و بطالت دست یابند.
    در ایران سن بازنشستگی به طور انتخابی 60 سال (و در بعضی موارد خاص کمتر از آن) و بطور اجباری و قانونی 65 سال می باشد. البته واضح است که در بعضی از شغل ها مانند مشاغل آزاد، سالمندی اجتماعی مرز مشخصی نداشته و افراد بنا به شرایط خود کماکان فعال می مانند (اکبری کامرانی، 1388).
    در تلاشی برای استاندارد کردن این واژه ها سازمان جهانی بهداشت افراد را بر اساس گروه های زیر طبقه بندی کرد:
    الف) افراد دارای سنین بین 60 تا 75 سال: سالمند جوان (Young Old)
    ب) افراد دارای سنین بین 76 تا 90 سال: سالمند (Old)
    ج) افراد دارای سنین بالای 90 سال: خیلی سالمند (Old Old)
    در فرهنگ ما گروه های سنی فوق به میانسال، مسن، سالمند و کهن سال تقسیم بندی شده است (مقصودنیا، 1390).
    در جهاني كه سريعا رو به پير شدن به پيش مي‌رود افراد سالخورده به طور روزافزوني نقش بحراني در انجام كارهاي داوطلبانه، انتقال تجربه و دانش، كمك به اعضاء خانواده با ايفاء‌ نقش مراقبتي و … به عهده خواهند داشت (حاتمی، 1383).
    در فروردین ماه سال 1378 پژوهشی به نام بررسی وضعیت سلامت سالمندان کشور توسط دفتر سلامت خانواده وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی صورت پذیرفت، که مختصرا به شرح زیر است:
    طبق سرشماری سال 1375 میزان 6.7% جمعیت کشور را سالمندان 60 سال به بالا تشکیل می دهند (بیش از 4 میلیون) و امید به زندگی در بدو تولد در کشورمان 69.8 سال برای بانوان و 67 سال برای آقایان است. در آینده ای نزدیک در ایران پدیده ” انفجار سالمندی” رخ خواهد داد.
    در ایران هنوز ساختار درمانی ویژه چه برای درمان سرپایی و چه بستری (حاد و توانبخشی) وجود نداشته و دانش سالمند شناسی و طب سالمندان جزو رشته های آموزش مصوب کشورمان نمی باشد.
    لذا باتوجه به تغییر سریع ساختار سنی کشور ما و افزایش تعداد سالمندان کشور در آینده، دولت باید سیاست حمایت از سالمندان را قویا مد نظر داشته و در ستراتژی های خود به طور جدی به حفظ ارزش های سنتی، تقویت پیوندهای خانوادگی و عشق و وحدت بین اعضای خانواده و نسل ها تاکید کند تا از دیدگاه علمی به این هدف نایل گردد.
    اگر سالمندی باید تجربه مثبتی باشد و زندگی طولانی تر همراه با سلامت، مشارکت و امنیت مد نظر باشد، سازمان بهداشت جهانی رویکرد رسیدن به این فرآیند را سالمندی فعال معنی کرده است که هدف آن را ارتقا و کیفیت زندگی با افزایش سن اعلام داشته است. منظور از فعال بودن تنها از بعد جسمی یا استقلال افراد بازنشسته ، بیمار و ناتوان نیست بلکه مشارکت متداوم در امور اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، معنوی و شهروندی را نیز شامل می شود (مقصودنیا، 1390).
    آگاهی از سطح کیفیت زندگی سالمندان و شناخت رابطه هریک از ابعاد سلامت با کیفیت زندگی امری ضروری بنظر می رسد. با توجه به اینکه تحقیقات اندکی در زمینه بررسی سطح کیفیت زندگی و ارتباط آن با بعد معنوی سلامت در سالمندان صورت گرفته است. انجام چنین پروژه ای ضروری به نظر می رسد. هدف از انجام این مطالعه تعیین سطح کیفیت زندگی و ارتباط سلامت معنوی با کیفیت زندگی در سالمندان عضو کانون بازنشستگان است. این مطالعه در قالب چارچوب مفهومی معنویت و کیفیت زندگی هدایت خواهد شد.
    كيفيت زندگي چيست؟
    اصطلاح كيفيت زندگي، اصطلاح نسبتا جديدي در ادبيات دانشگاهي است. اين اصطلاح تا سال 1968 در « دايره المعارف بين‌المللي علوم اجتماعي» و تا اواسط دهه 1970، در ايندكس مديكوس وجود نداشت.
    امروزه اصطلاح “کیفیت زندگی” هم در آثار دانشگاهی و هم در زندگی روزمره بصورت گسترده استفاده می شود. كيفيت زندگي يك اصطلاح بديهي است، با اين تصور كه معني آن را مي‌دانيم. اگر چه شناخت معمول و متداولي از معناي كيفيت زندگي وجود دارد، اما در زندگي خصوصي و كاري آن را در معاني مختلفي به كار مي‌بريم (Bond and Corner 2010).
    کیفیت زندگی مفهومی میان رشته ای است که دیدگاه های جامعه شناسان، روان شناسان، فلاسفه، دانشمندان علوم بالینی، اندیشمندان علوم اجتماعی، آمارگران و اقتصاددانان در آن جای می گیرد. شناخت و درک جنبه های مختلف زندگی افراد فرآیندی بی نهایت دشوار و پیچیده است و تبدیل داده ها و اطلاعات این مفهوم به روش های عملی قابل سنجش با دشواری و ابهامات بسیار روبروست (Bond and Corner 2010).
    تعاريف كارشناسانه از کیفیت زندگی
    سه نوع اصلي تعاريف كارشناسانه از کیفیت زندگی عبارتند از: تعاريف جهاني، مولفه اي و متمركز. تعاريف جهاني نسبتا عمومي و كلي هستند. به عنوان نمونه آبرامز اصطلاح كيفيت زندگي را درجه‌اي از رضايت يا نارضايتي‌ تعريف مي‌كند كه افراد در ابعاد مختلف زندگي‌شان، آن را احساس مي‌كنند. يا به شكل ساده‌تر، كيفيت زندگي، تدارك شرايط لازم براي شادي و رضايت مي‌باشد. تعاريف مولفه اي بر ماهيت چند بعدي مفهوم تاكيد كرده و ابعاد مختلف كيفيت زندگي را از هم متمايز مي‌كند. جورج و بيرون چهار بعد معرفي كرده‌اند: دو بعد عيني (وضعيت كاركردي و سلامتي عمومي، وضعيت اجتماعي – اقتصادي) و دو بعد ذهني ( رضايت از زندگي، اعتماد به نفس). در مقابل، هيوجز هشت بعد را به عنوان مولفه‌هاي سازنده و بخشي از مدل مفهومي كيفيت زندگي تعبير مي‌كند: استقلال فردي، رضايت اظهار شده، رفاه جسمي و روحي، وضعيت اجتماعي، اقتصادي، كيفيت محيط، فعاليت هدفمند،‌ انسجام اجتماعي و عوامل فرهنگي. نوع سوم تعاريف كارشناسانه تعاريف متمركز است كه بر يك يا دو مورد از ابعاد كيفيت زندگي تمركز مي‌كند. به عنوان مثال، در پژوهش خدمات بهداشتي، كيفيت زندگي بر معيارهاي وضعيت كاركردي و سلامتي متمركز است (Bond and Corner 2010).
    اخیراً مفهوم وسیع تری از سلامتی تعریف شده است که شامل بهبود کیفیت زندگی بوده است. تعریف سازمان جهانی بهداشت از سلامتی، مفهوم “بهزیستی” را به وجود آورده است. روان شناسان معتقدند بهزیستی هر فرد یا گروه دارای اجزای ذهنی و عینی است. اجزای ذهنی آن – همان طور که توسط هریک از افراد بیان شده- به کیفیت زندگی تعبیر می شود. کیفیت زندگی یک بعد ذهنی رفاه می باشد (Park and Park 2002). در واقع کیفیت زندگی نوعی ارزشیابی ذهنی است و و خود افراد بهترین قضاوت کنندگان در مورد کیفیت زندگی خود می باشند (تاجور، 1383). سازمان جهانی بهداشت کیفیت زندگی را درک هر فرد از زندگی، ارزش ها، اهداف، استانداردها و علایق تعریف کرده است (Colet, Mayorga et al. 2010). کیفیت زندگی معیار بهترین ارزش یا نیرو در فرد است که این نیرو برای سازگاری موفقیت آمیز فرد با چالش های موجود در دنیای واقعی به مصرف می رسد. به علاوه کیفیت زندگی نوعی ارزشیابی ذهنی است و افراد خود بهترین قضاوت کنندگان در مورد کیفیت زندگی شان می باشند (تاجور، 1383).
    کیفیت زندگی در تحقیقات حیطه پزشکی به عنوان یک پیامد، بیش از پیش اهمیت می یابد و موضوع بسیاری از تحقیقات می باشد؛ به طوری که از سال 1990 تا سال 2004 بیش از 15 هزار مطالعه در مورد آن صورت گرفته است. کیفیت زندگی مفهومی پویا بوده و توسط بسیاری از عوامل فردی از قبیل سن و بیماری تحت تأثیر قرار می گیرد. در گروه های مختلف عوامل مختلفی را بر کیفیت زندگی خود مؤثر می دانند؛ به طوری که افراد 80 ساله و بالاتر، توانایی عملکرد را مهم دانسته در حالی که افراد دارای بیماری شدید روابط اجتماعی را مورد تأکید قرار می دهند. بنابراین به طور کلی روابط اجتماعی، توانایی عملکرد و فعالیت، عقاید و نگرش های فردی و استقلال مالی به اندازه وضعیت سلامتی بر کیفیت زندگی سالمندان مؤثر است (Wilhelmson, Andersson et al. 2005).
    الگوي مفهومي کیفیت زندگی
    کیفیت زندگی یک شاخص اساسی محسوب می شود و از آنجای که ابعاد متعددی مانند جنبه های فیزیولوژیک، عملکرد و وجود فرد را در بر می گیرد،توجه به آن از اهمیت خاصی برخوردار است (احمدی، 1383). با در نظر گرفتن برخي زمينه هاي احتياط، به نظر مي رسد آن دسته از تعاريف كارشناسانه كه از تعاريف مولفه اي استفاده مي كنند، همانندي بيشتري با گزارش هاي خود سالمندان داشته باشند. كيفيت زندگي مفهوم چند بعدي است كه مرزهاي ثابت و مشخصي ندارد، بطور خلاصه، توافق اندکی درباره حدود و حوزه های خاص سازنده کیفیت زندگی وجود دارد (Bond and Corner 2010)فرم کوتاه 36 توسط وار و شربون در سال 1992 در کشور امریکا برای اندازه گیری کیفیت زندگی مرتبط با سلامت افراد سالم و بیمار طراحی شده است.در حال حاضر این ابزار پرکاربردترین ابزار اندازه گیری کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در دنیا می باشد. این پرسشنامه متشکل از عباراتی در قالب خرده مقیاس های عملکرد جسمی، ایفای نقش جسمی، درد بدنی، سلامت عمومی، انرژی و نشاط، عملکرد اجتماعی، ایفای نقش عاطفی، و سلامت روانی می باشد (درویش پور، 1391). مطابق توصیه منتظری و همکاران مجموع حیطه های عملکرد جسمی، محدودیت در ایفای نقش جسمی، درد جسمی و سلامت عمومی به عنوان کیفیت زندگی در بعد جسمی و مجموع حیطه های محدودیت در ایفای نقش عاطفی، انرژی و نشاط (سرزندگی) سلامت روانی و عملکرد اجتماعی به عنوان کیفیت زندگی در بعد روانی در نظر گرفته شدند (اکابری، 1390). ما نیز در این پژوهش از فرم کوتاه 36 برای ارزیابی کیفیت زندگی استفاده نموده ایم.
    کیفیت زندگی و سلامت معنوی
    معنویت از این جهت که با کیفیت زندگی سالمندان ارتباط دارد به عنوان یک نیاز اساسی بشر در نظر گرفته می شود. یکی از نیازهای مهم سالمندی این است که شرایطی برای آنها فراهم شود که هدف معنی داری در زندگی آنها وجود داشته باشد. معنویت یا مذهب واجد نیروی بسیار مؤثری می باشد که سالمندان را هنگام تنهایی یا مواقعی که احساس می کنند از جامعه منزوی شده اند، راهنمایی می کند. اعمال معنوی که نقش مهمی در این زمینه دارند شامل نماز، کمک به دیگران یا فقط هماهنگ بودن با دنیای زیبای اطراف آنها می باشد (West 2008). معنویت به عنوان یک عامل انسجام بخش، در سال های پایانی عمر اهمیت زیادی دارد، که به سالمندان حس معنی دار بودن، بزرگی، امنیت، تعلق خاطر، هویت و پیوستگی بخشیده و آنها را با قدرت، آرامش، راحتی، امیدواری، هدفمندی و انسجام تجهیز می کند. در مرحله پیری که مملو از چالش های مختلف، کاستی ها و فقدان ها می باشد، به منظور سازگاری با نگرانی های وجودی، تعدیل کاستی های جسمی و اجتماعی، مواجهه با مرگ قریب الوقوع و پذیرش تغییرات اجتناب ناپذیر، نیازمند این است که فرد زندگی معنی داری داشته باشد. در این راستا، مذهب و معنویت می تواند یک چرایی و یک چارچوبی از معانی را فراهم سازد که سالمندان را قادر می سازد تا به این مرحله از زندگی، به جای رکود، به عنوان مرحله ای از رشد، در عوض یأس، امیدواری و به جای پوچی، معنی دار بودن را در خود تقویت کنند. مذهب اثرات مثبتی در بهزیستی پایان عمر دارد و با وجود تفاوت در معنویت و مذهب افراد، تفاوت زیادی در روش های تأثیر بر انسجام دوران پیری ندارد. معنویت موجب نگرش مثبت به زندگی، داشتن امید و هدف در زندگی و حس روشنی از معنی دار بودن در زندگی داشته که مانع از اشتغال آنها به ناتوانایی های جسمی، تنهایی و ترس از مرگ شده و از همه مهمتر زندگی را ارزشمند می سازد (Jianbin and Mehta 2003). متأسفانه با وجود اهمیت معنویت در سالمندان هنوز مطالعات محدودی در این زمینه انجام شده است (Sperry 2006)؛ بنابراین مطالعات بیشتری نیاز است تا ارتباط بین معنویت و کیفیت زندگی در سالمندان مشخص شود.
    سلامت معنوی سالمندان
    علم بشر را به آنچه هست می رساند و بر طبیعت مسلط می کند، دین بشر را به آنچه باید باشد می رساند و بر خود مسلط می کند. آرامش، امنیت خاطر و کاهش اضطراب در کشورهای گوناگون بر اساس اعتقادات، اندیشه ها، آداب و رسوم، سنت ها و ایدئولوژی های حاکم بر جوامع آنان به دست می آید. اکنون انسان دچار کمبود روحی و معنوی شده که باید با نیروی تسلی دهنده ایمان به خداوند و ایجاد یک رابطه معنوی میان خالق و مخلوق جبران گردد و این در حالیست که بسیاری از روانشناسان غربی، انسان را فقط یک حیوان تکامل یافته می دانند و به جای آنکه پس از شناخت ویژگی های روانی اش به هستی آفریدگار انسان و جهان و وابستگی انسان به او معتقد شوند و راه حل تمام مشکلات روحی او را در این نقطه، یعنی در ارتباط یا عدم ارتباط با خدا و نحوه ارتباطش با خدا جستجو کنند، به کلی منکر وجود خدا و ارتباط روح انسان با او می شوند و نقش اعتقادات دینی را تسکین آلام روحی نمی بینند. سلامت معنوی یکی از ابعاد مهم سلامت در انسان محسوب می شود که ارتباط هماهنگ و یکپارچه را بین نیروهای داخلی فراهم می کند و با ویژگی های ثبات در زندگی، صلح، تناسب و هماهنگی، احساس ارتباط نزدیک با خویشتن، خدا، جامعه و محیط مشخص می شود (Craven and Hirnle 2007).
    معنویت یک منبع بسیار مهم در سازگاری با موقعیت های تنش زا بویژه مسائل مرتبط با سلامتی می باشد . عقاید و اعمال مذهبی و معنوی به بیمار کمک می کند که حس بهتری داشته باشد و سلامتی را زودتر بدست آورد، همچنین اعمال مذهبی به دور شدن از اثرات تنهایی که خیلی شایع است کمک می کند (Koenig 2004). نتایج تحقیقات نشان داد، جهت مؤثر واقع شدن درمان های روانی، اجتماعی روی سالمندانی که اختلال اضطرابی دارند اعمال و عقاید مذهبی و معنوی افراد باید در نظر گرفته شود (Barrera, Zeno et al. 2012). اعتقادات دینی و سلامت معنوی افراد در سلامت جسمانی تأثیرگذار است (Farr, Lawrence et al. 2007).
    بیشتر تحقیقاتی که در سال های اخیر در مورد مذهب و سلامتی صورت گرفته، به طور خاص بر سالمندان متمرکز بوده است (عبدی زرین، 1386).

    وضعيت تاهل فراواني درصد درصد تجمعي