گفتار سوم: جاسوس ۲۲

گفتارچهارم: نقیب و عریف ۲۸

گفتارپنجم: حریم خصوصی. ۳۱

۱-  مفهوم لغوی حریم. ۳۱

۲-  مفهوم اصطلاحی حریم خصوصی. ۳۲

بخش دوم: تاریخچه ی تجسّسس ۳۴

فصل دوم: حرمت تجسّس و ادله ی آن در فقه. ۳۷

بخش اول: ممنوعیت و حرمت تجسّس در حریم خصوصی افراد ۳۸

گفتار اول: ادله ی عقلی عدم جواز تجسّس در حریم خصوصی افراد ۳۹

۱-  ظلم بودن تجسّس ۳۹

۲-  اصل عدم ولایت احدی بر دیگران. ۴۰

گفتار دوم: ادله قرآنی عدم جواز تجسس در حریم خصوصی افراد ۴۰

گفتار سوم: ادله روائی عدم جواز تجسّس در حریم خصوصی افراد ۴۲

بخش دوم: ممنوعیت و حرمت تجسس بر ضد نظام و بیضه ی اسلامی. ۵۳

گفتار اول: دلیل عقلی ممنوعیت و حرمت تجسّس بر ضد نظام و بیضه ی اسلامی. ۵۳

۱- وجوب حفظ نظام ۵۳

۲- حرمت اخلال در نظام ۵۶

۳- ظلم بودن تجسّس علیه نظام ۵۸

گفتار دوم: ادله ی قرآنی ممنوعیت و حرمت تجسّس علیه نظام و بیضه ی اسلامی. ۵۹

گفتار سوم: دلیل روائی ممنوعیت و حرمت تجسّس علیه نظام و بیضه ی اسلامی. ۶۰

فصل سوم: مستثنیات حرمت تجسّس. ۶۳

بخش اول: تحقیق و تجسّس در امور خصوصی. ۶۷

گفتار اول: تحقیق و تفحص در امر ازدواج. ۶۷

گفتار دوم: تجسّس و تفحص از اعمال و احوال کودک، نوجوان و جوان توسط ولی او ۷۱

گفتار سوم: تجسّس در تعیین وصی، قیم، وکیل در امور اولاد ۷۳

گفتارچهارم: تجسّس و تفحص جهت حفظ عرض و آبروی افراد ۷۳

گفتار پنجم: تجسّس و تفحص در مورد امام جماعت ۷۶

بخش دوم: تحقیق و تجسّس در امور حکومتی. ۷۷

گفتار اول: تجسّس و تفحص حاکم و حکومت اسلامی. ۷۷

۱- تجسّس و تفحص از احوال محرومان جامعه ۷۸

۲- گزینش کارگزاران حکومت اسلامی. ۸۰

۳- تجسّس و تفحص از احوال و اعمال کارگزارن حکومت اسلامی. ۸۳

الف: ادله ی عقلی نظارت بر اعمال کارگزاران. ۸۵

ب: ادله نقلی نظارت بر اعمال کارگزاران حکومت اسلامی. ۸۶

گفتار دوم: تجسّس از اعمال دشمنان. ۹۰

۱- تجسّس از اعمال دشمنان داخلی. ۹۰

۲- تجسّس از اعمال دشمنان خارجی. ۹۳

فصل چهارم: احکام و ضمانت اجرای انواع تجسّس حرام ۱۰۰

بخش اول:  احکام تجسّس در امور خصوصی افراد ۱۰۱

گفتار اول: موارد ضمان. ۱۰۲

گفتار دوم: موارد عدم ضمان. ۱۰۳

بخش دوم: احکام تجسّس بر ضد نظام و بیضه اسلامی. ۱۰۴

۱ـ حکم خبر رسانی مسلمان برای دشمن. ۱۰۴

۲ـ حکم جاسوس ذمی. ۱۰۶

۳ ـ حکم جاسوس کافر غیر ذمی و مانند آن. ۱۰۹

گفتار سوم: ضمان ناشی از جاسوسی و خبر رسانی مأموران تجسّس ۱۱۲

نتیجه گیری. ۱۲۱

پیشنهادات ۱۲۳

فهرست منابع ومآخذ. ۱۲۴

Abstract 133

مقدمه

تمامی ستایش ها از آن خدایی است که مهر و مودت به دیگران را در دل آدمی قرار داد و میان مسلمانان اخوت و برادری برقرار کرده است و برای استقرار و دوام آن به اموری فرمان داده و از آنچه این رابطه را تباه می کند نهی کرده است. از جمله ویژگی هایی که این پیوند را گسسته می کند تجسس در امور دیگران و جستجوی عیب ها و لغزش های آنان و آشکار کردن آنهاست.

خدای متعال راضی نیست که آبروی مؤمنان ریخته شود و ستّار بودن خداوند، اقتضا می کند که خطاها و کمبودهای افراد از نظر دیگران پوشیده باشد مصالح جامعه اسلامی نیز اقتضا می کند که این لغزش ها و کمبودها و مسائل مربوط به زندگی شخص افراد برای دیگران آشکار نشود.

این تحقیق بر آن است تا مسئله تجسّس و جاسوسی را با توجه به آیات و روایات معصومین (علیهم السلام) و دیدگاه فقهای امامیه مورد بررسی قرار دهد و موارد استثنائی آن را برشمارد.

۱ـ  بیان مسئله      

برای دست یابی به جامعه سالم بشر، آموزه های قرآنی، جهت گیری برخی از قوانین کلی و قواعد اصلی فقهی را به گونه ای سامان داده که به همگرایی، همدلی، وفاق، اتحاد و انسجام اجتماعی و اسلامی منجر شود.

هر گونه رفتاری که بنیاد اجتماع را تهدید و یا با بحران مواجه کند، از نظر اسلام مردود است. یکی از این موانع تحقق جامعه سالم، تجسس است.

تجسّس مرتبط با مسایل علوم اجتماعی و در حوزه روان شناختی اجتماعی و مانند آن قرار می گیرد و در اخلاق تربیتی و اجتماعی از آن سخن به میان می آید. پس تجسّس فعل و گاه صفتی در برخی از انسان هاست که با سرکشی در زندگی و حریم خصوصی دیگران ارتباط دارد. اسلام تجسّس را به عنوان یک فعل زشت ضد اخلاقی و گناه معرفی کرده است و یکی از محرمات مسلم و قطعی در اسلام است. (احمدی میانجی، ۱۳۸۱، ۱۲۰)

از نظر اسلام، حفظ حریم خصوصی افراد یک اصل اساسی است و هیچ کسی حق ندارد با جست و جو و کند و کاو در زندگی دیگران از مسائل یا رازهای آنان آگاه شود؛ چرا که تجسّس یکی از عوامل اختلاف انگیز و گسست اجتماعی است. در حالی که اسلام بارها بر وحدت و انسجام اجتماعی امت اسلام تأکید دارد و به هیچ وجه اجازه نمی دهد که این وحدت و اتحاد میان مؤمنان و امت اسلامی آسیب ببیند.

ادله ای در احکام فقه بر این ادعای ما وجود دارد که دلالت بر حرمت تجسس می کنند.

خداوند متعال در قرآن کریم افراد ­را صریحأ از تجسس نهی کرده است.

«یاایهاالذین ء امَنُوا اِجتَنِبوا کثیراً منَ الظَّنِّ اِنَّ بَعضَ الظَّنِّ اِثمٌ وَ لا تَجَسَّسوا وَ لا یَغتِب بَعضُکُم بَعضاً .»حجرات آیه ی(۱۲)

یعنی ای مومنان از بسیاری از گمان های بد بپرهیزید زیرا بعضی از گمان ها گناه است ودر کار یکدیگر تجسس نکنید و بعضی از شما به غیبت بعضی دیگر نپردازد.

این آیه ی شریفه افراد را از تجسس به صورت مطلق نهی کرده است یعنی اینکه تجسس به طور مطلق از نظر اسلام حرام است و بنا بر قول اکثر علمای فقه نهی هم ظهور در حرمت دارد. (علی اکبری بابوکانی،۱۳۹۱، ۴) بنا براین علاوه بر تصریح حرمت تجسس به طور مطلق در قرآن کریم، آیات و روایات بسیاری نیز وجود دارند، که یا صریحا دلالت بر حرمت تجسس میکنند و یا اجمالا تجسس را نزد شارع قبیح و مذموم می دانند.

از سویی با وجود این ادله که دلالت بر حرمت تجسس دارند، موارد بسیاری را شاهدیم که رسول اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) عمل تجسس را مشروع دانسته و گاهی خود معصومین مبادرت به تجسس کرده اند.

خرید فایل متن کامل در سایت zusa.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *