۲-۲-۸-۱. خصوصیات مکانیکی استخوان. ۱۹
۲-۲-۸-۲. ریخت شناسی استخوان. ۲۰
۲-۲-۹. مواد معدنی (ماهیت مواد معدنی) ۲۰
۲-۲-۱۰. عوامل موثر در جرم استخوانی ۲۱
۲-۲-۱۱. افزایش چگالی مواد معدنی استخوان. ۲۲
۲-۲-۱۱-۱. چگالی مواد معدنی استخوان و عملکرد بدنی ۲۴
۲-۲-۱۲. تشکیل و بازجذب استخوان. ۲۴
۲-۲-۱۳. پوکی استخوان. ۲۴
۲-۲-۱۴. گسترش پوکی استخوان. ۲۶
۲-۲-۱۴-۱. اثرات پوکی استخوان در جامعه. ۲۶
۲-۲-۱۴-۲. عوامل مستعد کننده پوکی استخوان. ۲۸
۲-۲-۱۴-۳. تشخیص پوکی استخوان. ۳۰
۲-۲-۱۴-۴. اندازه ­گیری توده استخوانی ۳۱
۲-۲-۱۵. پیشگیری از پوکی استخوان. ۳۳
۲-۲-۱۵-۱. عوامل موثر در پیشگیری از پوکی استخوان. ۳۵
۲-۲-۱۵-۲. پیشگیری از پوکی استخوان و شکستگی با فعالیت بدنی ۳۷
۲-۲-۱۶. عوامل موثر برسازگاری استخوان ۳۷
۲-۲-۱۷. ورزش ۳۹
۲-۳. مرور ادبیات و سوابق مربوطه. ۴۰
فصل سوم
روش شناسی تحقیق ۴۴
۳-۱. مقدمه. ۴۵
۳-۲. روش و طرح تحقیق ۴۵
۳-۲-۱. جامعه و نمونه آماری تحقیق ۴۵
۳-۲-۲. ابزار و روش­های جمع­آوری اطلاعات، وسایل مورد استفاده در پژوهش و روش نمونه گیری ۴۶
۳-۲-۳. ملاحظات اخلاقی ۴۸
۳-۳. متغیرهای تحقیق ۴۸
۳-۳-۱. متغیر مستقل ۴۸
۳-۳-۲. متغیر وابسته. ۴۸
۳-۳-۳. متغیرهای زمینه­ای ۴۸
۳-۴. روش­های تجزیه و تحلیل آماری داده­ ها ۴۹
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل آماری ۵۰
۴-۱. مقدمه. ۵۱
۴-۲. مشخصات آزمودنی­های تحقیق ۵۱
۴-۳. رابطه فعالیت­های بدنی مختلف بر اساس سن آزمودنی­های پژوهش ۵۲
۴-۴. رابطه فعالیت­های بدنی مختلف بر اساس جنسیت آزمودنی­های پژوهش ۵۳
۴-۵. میزان فعالیت­های بدنی مختلف بر اساس شاخص توده بدنی(BMI) آزمودنی­های پژوهش ۵۳
۴-۶. وضعیت تراکم مواد معدنی استخوان در آزمودنی­های پژوهش ۵۴
۴-۶-۱. اثر سن بر وضعیت تراکم مواد معدنی استخوان در آزمودنی­های پژوهش ۵۴
۴-۶-۲. اثر جنسیت بر وضعیت تراکم مواد معدنی استخوان در آزمودنی­های پژوهش ۵۵
۴-۶-۳. اثر BMI بر وضعیت تراکم مواد معدنی استخوان در آزمودنی­های پژوهش ۵۵
۴-۶-۴. اثر فعالیت­های بدنی مختلف بر وضعیت BMD در آزمودنی­های پژوهش ۵۵
۴-۶-۵. وضعیت تراکم مواد معدنی استخوانی در نواحی ران و کمر در آزمودنی­های پژوهش ۵۶
۴-۶-۶. مدل رگرسیون خطی جهت بررسی متغیرهای تاثیرگذار بر تراکم مواد معدنی استخوان. ۶۰
فصل پنجم
بحث و نتیجه ­گیری ۶۲
۵-۱. مقدمه. ۶۳
۵-۲. خلاصه پژوهش ۶۳
۵-۳. یافته‌های پژوهش ۶۴
۵-۴. بحث و بررسی ۶۴
۵-۵. نتیجه‌گیری ۷۰
۵-۶. پیشنهادهای پژوهش ۷۰
۵-۶-۱. پیشنهادهای برخاسته از تحقیق ۷۰
۵-۶-۲. پیشنهاد برای پژوهش­های آینده ۷۰
منابع. ۷۱
پیوست. ۷۵
چکیده انگلیسی ۷۹

فهرست جداول                                                                                        شماره صفحه
جدول۲-۱. چگونه افراد در کلیه سنین به سطح توصیه­ شده فعالیت بدنی می رسند ۱۵
جدول۲-۲. تقسیم بندی توسط نتایج اسکن دگزا و راهنمایی درمان ۳۳
جدول شماره ۲-۳. کلسیم روزانه مورد احتیاج توصیه شده توسط انجمن پوکی استخوان انگلستان ۳۵
جدول شماره ۲-۴. فهرست مواد غذایی حاوی کلسیم ۳۶
جدول ۳-۱. تعریف استئوپروز براساس BMD 47
جدول ۴-۱. مشخصات توصیفی آنتروپومتریکی و دموگرافیک آزمودنی­های پژوهش حاضر ۵۲
جدول ۴-۲. ضریب همبستگی پیرسون فعالیت­های بدنی مختلف و عامل سن در سالمندان شهر امیرکلا در سال ۹۱-۹۰ ۵۲
جدول ۴-۳. میانگین فعالیت­های بدنی مختلف و عامل جنسیت در سالمندان شهر امیرکلا در سال ۹۱-۹۰ ۵۳
جدول ۴-۴. میانگین میزان فعالیت­های بدنی به اشکال گوناگون بر اساس شاخص توده بدنی در سالمندان شهر امیرکلا       در سال۹۱-۹۰ ۵۴
جدول ۴-۵.  وضعیت BMD و عوامل تاثیر گذار بر روی آن در جمعیت سالمند شهر امیرکلا در سال ۹۱-۹۰ ۵۶
جدول ۴-۶. ضریب همبستگی پیرسون بین BMD با عوامل تاثیرگذار  در نواحی مختلف در جمعیت سالمند شهر امیرکلا   در سال  ۹۱-۹۰ ۵۷
فهرست اشکال
شماره صفحه

شکل ۲-۱. چگالی و توده استخوان طبیعی (چپ) در مقابل استخوان پوک شده(راست).۲۵
شکل ۳-۱. دستگاه تراکم سنج استخوان به روش DEXA47
شکل ۴-۱. رابطه فعالیت بدنی و تراکم مواد معدنی استخوان در ناحیه ران بر حسب جنسیت افراد.۵۸
شکل ۴-۲. رابطه فعالیت بدنی و تراکم مواد معدنی استخوان در ناحیه کمر بر حسب جنسیت افراد. ۵۹
شکل ۴-۳. رابطه فعالیت بدنی و تراکم مواد معدنی استخوان در گروه های پژوهش۶۰
شکل ۴-۴. مدل رگرسیونی متغیرهای تاثیرگذار بر تراکم مواد معدنی استخوان۶۱

عنوان : رابطه بین سطح فعالیت بدنی و تراکم مواد معدنی استخوان در سالمندان (علی منعمی امیری)
چکیده
مقدمه: هدف از پژوهش حاضر، بررسی رابطه بین سطح فعالیت بدنی و تراکم مواد معدنی استخوان در سالمندان شهر امیرکلا بود.
روش­شناسی: این مطالعه مقطعی بر روی ۱۱۱۳ نفر فرد سالمند (۶۱۶ نفر مرد و ۴۹۷ نفر زن) درشهر امیرکلا انجام شد. فعالیت بدنی با بهره گرفتن از پرسشنامه استاندارد اندازه ­گیری فعالیت بدنی در سالمندان جمع آوری شد. توده مواد معدنی استخوان با روش جذب سنجی اشعه ایکس با انرژی مضاعف در گردن استخوان ران و مهره­های کمری اندازه ­گیری شد به منظور تجزیه و تحلیل داده­ ها از آزمون­های آماری تی تست و آنالیز واریانس و همچنین ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد.
نتایج: نتایج حاکی از این بود که ۲۲۱ نفر (۸/۱۹ درصد) از افراد مورد مطالعه، دارای تراکم مواد معدنی استخوان نرمال (سالم) بودند در حالی که، ۵۰۵ نفر از افراد شرکت کننده در تحقیق حاضر (۳/۴۵ درصد) از نظر تراکم مواد معدنی استخوانی در وضعیت استئوپنی و ۳۸۷ نفر از آزمودنی­ها (۷/۳۴ درصد)، در وضعیت استئوپروز قرار داشتند. در این مطالعه میانگین سن افراد در گروه استئوپروز (۳/۷±۸/۶۹) از گروه استئوپنی (۹/۶±۱/۶۸) و گروه استئوپنی از گروه سالم (۷/۵±۱/۶۶) بالاتر بود (۰۰۱/۰p=). به علاوه، در گروه افراد سالم (۱۶۶ مرد و ۵۵ زن) و افراد دارای استئوپنی (۳۵۰ مرد و ۱۵۰ زن) جمعیت مردان بیشتر از زنان بود، در حالی که در گروه استئوپروز (۱۰۰ مرد و ۲۸۷ زن)، تعداد زنان از مردان بیشتر گزارش شد (۰۰۱/۰p=). در این مطالعه میانگین فعالیت بدنی زنان (۵/۵۵±۶/۱۱۸) بیشتر از مردان (۱/۷۱±۳/۱۱۰) بوده است (۰۳۵/۰p=). همچنین میانگین فعالیت­های تفریحی (۶/۳۴±۹/۶۲) و کار خانگی (۹/۳۲±۴/۵۴) در زنان بیشتر از مردان (به ترتیب۹/۳۱±۱/۴۹ در فعالیت تفریحی و ۵/۳۴±۱/۴۶ در کار خانگی) بوده است (۰۰۱/۰p=)، در حالی که میانگین فعالیت­های مربوط به شغل در مردان  به طور معنی­داری بیشتر از زنان  بوده است (۰۰۱/۰p=). در این پژوهش رابطه مثبت و معنی­داری بین فعالیت بدنی تام و تراکم مواد معدنی استخوان در ناحیه ران وجود داشته است (۰۰۱/۰p= و ۱۰۱/۰r=)، ولی این رابطه در ناحیه کمر معنی­دار نبوده است (۵۹۷/۰p= و ۰۱۶/۰r=)، گرچه در هردو ناحیه با افزایش فعالیت بدنی، تراکم مواد معدنی استخوان افزایش یافته است (۰۹۸/۰p=). دراین تحقیق میانگین BMI افراد در گروه سالم (۹/۳±۴/۲۹) بیشتر از گروه استئوپنی (۳/۴±۲۷) و نیز در گروه استئوپنی بیشتر از گروه استئوپروز (۹/۴±۴/۲۶) بوده است (۰۰۱/۰p=). همچنین در این پژوهش رابطه مثبت و     معنی­داری بین BMI و تراکم مواد معدنی استخوان وجود داشت (۰۰۱/۰p=). در این مطالعه، رابطه معکوس و معنی­داری بین سن و فعالیت بدنی (۰۰۱/۰p=) و بین سن و تراکم مواد معدنی استخوان وجود داشت (۰۰۱/۰p=).
بحث و نتیجه گیری: با توجه به رابطه مثبت بین تراکم مواد معدنی استخوان با فعالیت بدنی و BMI، می­توان چنین نتیجه ­گیری کرد که احتمالا انجام فعالیت­های تحمل وزن با رعایت اصول ایمنی و شدت پایین برای افراد سالمند مناسب   می­باشد.
کلید واژه ­ها: تراکم مواد معدنی استخوان، سالمندی، فعالیت بدنی، شاخص توده بدنی، استئوپروز

 

فصل اول

کلیات تحقیق

 

 
 

 

۱-۱. مقدمه

کاهش میزان تولد کودکان و کاهش مرگ و میر انسان­ها به دلیل بهبود کیفیت بهداشتی و درمانی در چند دهه اخیر سبب افزایش تعداد سالمندان در جهان گردیده است. به دنبال افزایش جمعیت سالمندان، محققین و متخصصین به اهمیت توجه به وضعیت درمان و سلامتی آنان و فراهم آوردن امکانات لازم برای خدمات ویژه در این زمینه پی برده­اند. آمار و اطلاعات منتشر شده از سوی موسسه ملی سالمندان آمریکا(۲۰۱۱)، نشان می­دهد که در جهان در حدود ۵۵۰ میلیون نفر ۶۵ سال و بالاتر وجود دارد که پیش بینی می­گردد، این رقم تا سال ۲۰۳۰ به یک میلیارد نفر خواهد رسید (۱۵).
با مراقبت­های مناسب می­توان از عمر طولانی لذت برد و پیری سالم و با نشاطی را همراه داشت و از هجوم بیماری و ضعف در امان بود. پیشرفت علم پزشکی و دسترسی آسان به خدمات بهداشتی درمانی موجب کاهش شیوع بیماری­های عفونی و مرگ و میر ناشی از آن گردیده است، یکی از بیماری­های غیر واگیر شایع در دوران سالمندی استئوپروز[۱] است و شکستگی‌های استخوانی که از عوارض بالینی شایع این بیماری است هزینه­ های درمانی و مراقبتی زیادی را به جامعه تحمیل می­ کند (۱۰).
بر اساس پیش ­بینی­های جهانی، شیوع این بیماری تا سال ۲۰۵۰ افزایش قابل توجه­ای خواهد داشت که علت آن نه تنها افزایش سن جمعیت بلکه تغییرات نامطلوب در شیوه زندگی و رژیم غذایی است (۵).
این بیماری در خانم‌ها نسبت به آقایان شیوع بیشتری دارد. پس از دوران یائسگی، با کاهش میزان استروژن و کمبود این هورمون، استخوان خاصیت شکنندگی پیدا کرده و از تراکم آن کاسته می­ شود. تجربه پوکی استخوان را نیم بیشتری از خانم­ها پس از دوران یائسگی دارند. انجام تست تراکم استخوان میزان پوکی آن را مشخص کرده و به پزشک معالج شما کمک خواهد کرد تا تصمیمات درمانی را اتخاذ کند (۱۹). استئوپروز در نژاد سفید و آسیایی شایع­تر می­باشد و اهمیت آن در شکستگی ناشی از آن است (۴). نیمی از افرادی که دچار شکستگی لگن می­شوند به وضعیت عملکردی پیش از شکستگی باز نخواهند گشت (۱۲). استئوپروز یکی از بلایای قرن اخیر است، استئوپروز اپیدمی خاموش عصر حاضر است، چرا که علائم بالینی نداشته و اولین بار خود را با عوارض بیماری که همان شکستگی است نشان می­هد (۲۲).
عوامل متعددی در ایجاد پوکی استخوان شناخته شده که مهم­ترین آنها عبارتند از: ژنتیک، تغذیه، هورمون­های داخلی و بالاخره فقدان ورزش و فعالیت بدنی. پوکی استخوان وقتی رخ می­دهد که سوراخ­های بین استخوانی بزرگتر شده و استخوان شکننده و ضعیف شود. استخوان یک بافت زنده بوده که دائم در حال تغییر است. سلول­های استخوانی پیر توسط سلول­های استئوکلاست[۲] از بین می­رود و به جای آن سلول­های استخوانی جدید جایگزین می­ شود. در بچگی سلول­هایی که استخوان جدید می­سازند، سریع­تر عمل می­ کنند و تراکم و قدرت بافت استخوانی افزایش می­یابد. در این دوران دو سال طول کشیده تا ساخت استخوان جدید کامل شود در حالی که در بزرگسالی این دوره هفت تا ده سال طول می­کشد. رشد طولی استخوان در سنین ۱۶ تا ۱۸ سالگی متوقف می­ شود، ولی از نظر افزایش قدرت استخوانی تا سنین ۲۵ سال ادامه می­یابد. تا سن ۳۵ سالگی تعادلی بین تشکیل استخوان­های جدید و تخریب استخوان وجود دارد و بعد از این سن، کاهش جرم استخوانی بیشتر می­ شود و فرد را مستعد پوکی استخوان می­سازد (۱۳).

۱-۲. بیان مسئله:

اکثر کشورهای توسعه یافته جهان، سن تقویمی ۶۵ سالگی را به عنوان تعریف یک فرد پیر یا «مسن» پذیرفته­اند. اما معیار پذیرفته شده سازمان ملل برای اشاره به جمعیت سالمند، سن ۶۰ سال و بالاتر می­باشد. بنا به پیشنهاد سازمان بهداشت جهانی[۳] (WHO)جمعیت بالای ۶۰ سال، تقریبا در تمامی کشورها به دلیل افزایش ­امید به زندگی و کاهش میزان باروری، بیش از سایر گروهای سنی در حال رشد ­است  (۷۷).
جمعیت سالمندان جهان در سال۲۰۰۵، ۶۵۰ میلیون نفر بوده که تخمین زده می­ شود تا سال۲۰۵۰ به ۲میلیارد نفر برسد. در ایران نیز نسبت جمعیت سالمندان به دلیل کاهش میزان تولد و دستیابی به مراقبت­های بهداشتی بهتر، رو به افزایش است که این نسبت در سال ۲۰۰۵ تقریبا ۳/۷ درصد بوده و پیش ­بینی می­ شود تا سال۲۰۲۵به ۶/۱۱ درصد و تا سال ۲۰۵۰به ۶/۳۰ درصد افزایش یابد. همچنان که جمعیت سالمندان افزایش می­یابد، فراوانی بیماری­های مزمن و غیر مسری مثل بیماری­های قلبی عروقی، دیابت، فشار خون و پوکی استخوان نیز افزایش می­یابد (۴۷).
پوکی استخوان یک پدیده مزمن و پیش­رونده است که با کاهش توده استخوانی در واحد حجم و در هم ریختن ساختمان درونی بافت استخوان و نازک و پوک شدن استخوان مشخص می­گردد و مهم­ترین پیامد آن شکستگی استخوان، در اثر حداقل ضربه یا استرس می­باشد. پوکی استخوان از طرف سازمان بهداشت جهانی پس از بیماری­های قلبی و سرطان به عنوان سومین معضل بهداشتی جهان تعیین شده و اپیدمی خاموش نام گرفته است. تقریباً ۲۰ میلیون آمریکایی از این اختلال متابولیکی استخوانی رنج می­برند و این بیماری مسئول بیش از ۲/۱میلیون شکستگی در سال است (۳).
پوکی استخوان به طور آشکاری گسترش یافته است و هر چه جمعیت جهان پیرتر شوند، این مسئله بیشتر نمودار می­ شود. عموم مردم درک درستی از پوکی استخوان و علل و درمان آن ندارند و ضرورت دارد راهکار گسترده­ای برای تدبیر و پیشگیری از آن در نظر گرفت. بر طبق نظر بنیاد بین المللی پوکی استخوان[۴] خطر شکستگی ران در یک زن مساوی خطر سرطان سینه و رحم و تخمدان به صورت هم­زمان است و شکستگی­های ران در نتیجه پوکی استخوان هر سال در آمریکا معادل حوادث رانندگی باعث ایجاد مرگ و میر می­ شود (۱۳).
برآورده شده است که هزینۀ پزشکی این بیماری در سال معادل ۸/۳ میلیارد دلار است. عارضه پوکی استخوان در صورتی ممکن است از دوره کودکی آغاز شود که تغذیه ناکافی و نداشتن فعالیت بدنی با یکدیگر ترکیب شوند و مانع از رسوب کافی مواد معدنی استخوان شوند. در بزرگسالی، مواد معدنی استخوان به تدریج کاهش می­یابند و اگر مواد معدنی استخوان کافی نباشند، بعدها فرد در زندگی تا حد زیادی در معرض خطر شکستگی استخوان قرار می­گیرد. استخوان­ها با افزایش سن، شکننده­تر می­شوند، بیشتر از ۳۲ درصد زنان و ۱۷ درصد مردان تا رسیدن به ۹۰ سالگی، شکستگی لگن را تجربه می­ کنند، ۱۲ تا ۲۰ درصد آنها بر اثر عوارض ناشی از این شکستگی­ها جان خود را از دست می­ دهند. تقریباً ۱۰ درصد از حداکثر توده استخوانی تا ۶۵ سالگی و ۲۰ درصد تا ۸۰ سالگی کاهش می­یابد. میزان کاهش توده استخوانی در زنان بیشتر است، تقریباً ۲۰ درصد توده استخوان تا ۶۵ سالگی و ۳۰ درصد آن تا ۸۰ سالگی کاهش می­یابد. پس از ۵۰ سالگی، توده استخوانی مردان تا حدود ۱ درصد در سال کاهش می­یابد. در صورتی که در زنان از اوایل دهه سوم زندگی آن­ها آغاز می­ شود (پس از یائسگی)، به طوری که میزان کاهش توده استخوانی بین ۲ تا ۳ درصد در سال است (۱۱). ورزش برای رشد مناسب استخوان ضروری است. اگرچه ورزش هیچ اثری بر طول استخوان ندارد و یا تأثیر آن جزئی است، اما باعث افزایش عرض استخوان و افزایش چگالی آن از طریق رسوب مواد معدنی بیشتر در ماده زمینه­ استخوان می­ شود، که استحکام استخوان را افزایش می­دهد (۲۳).

خرید فایل متن کامل در سایت zusa.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *