۱-۸. روش تحقیق ۵

۱-۹. ابزار گردآوری اطلاعات ۵

۱-۱۰. گروه هدف: ۶

۱-۱۱. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات : ۷

۱-۱۲. تعاریف عملیاتی ۷

۱-۱۳. محدودیت‌های پژوهش ۷

مبانی نظری و پیشینه پژوهش ۹

۲-۱. مقدمه ۱۰

۲-۲. کتابخانه‌های ملی ۱۰

۲-۲-۱. تعریف کتابخانه ملی ۱۰

۲-۲-۲ وظایف و کارکردها ۱۲

۲-۲-۳ چالش‌های پیش روی کتابخانه‌های ملی ۱۵

۲-۲-۴. ارزیابی کتابخانه‌های ملی ۱۷

۲-۳. مطالعات تطبیقی در کتابداری ۱۸

۲-۳-۱ تعریف ۲۱

۲-۳-۲ دامنه مطالعات تطبیقی در کتابداری ۲۲

۲-۳-۳. هدف پژوهش‌های تطبیقی در کتابداری ۲۳

۲-۳-۴. روش‌شناسی پژوهش‌های تطبیقی در کتابداری ۲۳

۲-۴ پیشینه پژوهش ۲۴

۲-۴-۱. پیشینه در ایران ۲۶

۲-۴-۲ پیشینه در خارج از کشور ۲۸

۲-۴-۳. جمع‌بندی ۳۲

روش پژوهش ۳۳

۳-۱ مقدمه: ۳۴

۳-۱. گروه هدف ۳۴

۳-۳. گردآوری داده‌ها ۳۵

۳-۴. سازماندهی و تحلیل اطلاعات ۳۶

یافته‌های پژوهش ۳۸

۴-۱. مقدمه ۳۹

۴-۲. بخش اول: کتابخانه ملی کانادا ۳۹

۴-۲-۱. کانادا ۳۹

۴-۲-۱-۱. تاریخچه ۴۰

۴-۲-۱-۲ ساختار حکومتی ۴۱

۴-۲-۱-۳. ویژگی‌های جمعیتی ۴۲

۴-۲-۱-۴. ارتباطات ۴۲

۴-۲-۱-۵. وضعیت اقتصادی ۴۲

۴-۲-۲. شکل‌گیری کتابخانه ملی ۴۳

۴-۲-۳. انتقال به ساختمان جدید ۴۵

۴-۲-۴. برنامه‌های بازنگری دولت و کتابخانه ملی ۴۶

۴-۲-۵. ادغام با آرشیو ملی ۵۰

۴-۲-۵-۱. آرشیو ملی کانادا قبل از ادغام ۵۰

۴-۲-۵-۲. روند ادغام کتابخانه ملی و آرشیو ملی ۵۱

۴-۲-۶. کتابخانه و آرشیو کانادا ۵۲

۴-۲-۷. کتابخانه ملی کانادا: دیروز، امروز، فردا ۵۵

۴-۳. بخش دوم: کتابخانه ملی استرالیا ۵۶

۴-۳-۱ استرالیا ۵۶

۴-۳-۱-۱ تاریخچه ۵۷

۴-۳-۱-۲ ساختار حکومتی ۵۹

۴-۳-۱-۳ ویژگی‌های جمعیتی ۵۹

۴-۳-۱-۴ وضعیت اقتصادی ۶۰

۴-۳-۲. خدمات کتابخانه ملی قبل از تأسیس کتابخانه ملی ۶۰

۴-۳-۳. تصویب قانون کتابخانه ملی استرالیا (تأسیس کتابخانه ملی استرالیا) ۶۴

۴-۳-۴. ساماندهی فعالیت‌های کتابخانه ملی بعد از تصویب قانون ۶۵

۴-۳-۴-۱. ساماندهی خدمات کتابشناختی ۶۶

۴-۳-۴-۲ تخصصی شدن دامنه وظایف ۶۷

۴-۳-۴-۳. تمرکز بر روابط عمومی ۶۹

۴-۳-۵. کتابخانه ملی استرالیا و تحولات عصر اطلاعات ۷۰

۴-۳-۶. کتابخانه ملی استرالیا: دیروز، امروز، فردا ۷۴

۴-۴. بخش سوم: کتابخانه ملی ایران ۷۵

۴-۴-۱. ایران ۷۵

۴-۴-۱-۱. تاریخچه ۷۶

۴-۴-۱-۲ ساختار حکومتی ۷۷

۴-۴-۱-۳ ویژگی‌های جمعیتی ۷۸

۴-۴-۱-۴. وضعیت اقتصادی ۷۸

۴-۴-۲. تأسیس کتابخانه ملی ایران ۷۹

۴-۴-۳. کتابخانه ملی در نخستین سال‌های تأسیس ۸۰

۴-۴-۴. ادغام مرکز خدمات کتابداری با کتابخانه ملی ۸۲

۴-۴-۵. تدوین اساسنامه ۸۳

۴-۴-۶. احداث ساختمان جدید ۸۴

۴-۴-۷. ادغام سازمان اسناد ملی و کتابخانه ملی ایران ۸۵

۴-۴-۷-۱. سازمان اسناد ملی ایران قبل از ادغام با کتابخانه ملی ۸۶

۴-۴-۷-۲. روند ادغام ۸۷

۴-۴-۸. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ۸۸

۴-۴-۹. استفاده از فناوری در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ۸۹

۴-۴-۱۰. چشم‌انداز سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ۹۰

۴-۵. بخش چهارم: پاسخگویی به سوالات پژوهش ۹۱

۴-۵-۱. سوال اول: جایگاه کتابخانه‌های ملی استرالیا، کانادا و ایران در ساختار سیاسی و اجتماعی کشورشان چیست؟ ۹۲

۴-۵-۲. سوال دوم: سه کتابخانه‌ ملی مقایسه شده چگونه رهبری می‌شوند؟ ۹۳

۴-۵-۲-۱. ریاست ۹۳

۴-۵-۲-۲. مدیریت و گزارش‌دهی ۹۴

۴-۵-۲-۳. ادغام ۹۵

۴-۵-۳. سوال سوم: ساختار سازمانی این کتابخانه‌ها چگونه است؟ ۹۶

۴-۵-۳-۱. ساختار سازمان ۹۶

۴-۵-۳-۲. مراکز منطقه‌ای ۹۸

۴-۵-۴. سوال چهارم: اهداف و خط مشی این کتابخانه‌ها از چه قرار است؟ ۹۹

۴-۵-۴-۱. مبنای شکل‌گیری ۹۹

۴-۵-۴-۲. کتابخانه ملی و میراث ملی ۱۰۰

۴-۵-۵. سوال پنجم: چه خدمات و فعالیت‌هایی در این کتابخانه‌ها ارائه و اجرا می‌شود ؟ ۱۰۲

۴-۵-۵-۱. دسترس پذیر کردن منابع ۱۰۲

۴-۵-۵-۲. رهبری خدمات کتابخانه‌ای در سطح کشور ۱۰۴

۴-۵-۵-۳ خدمات به گروه‌های ویژه ۱۰۵

۴-۵-۵-۴. مدیریت و ارائه منابع دیجیتالی ۱۰۷

۴-۵-۵-۵. روابط عمومی ۱۰۸

۴-۵-۶. جمع‌بندی ۱۰۹

نتیجه‌گیری و پیشنهادات ۱۱۰

۵-۱. مقدمه ۱۱۱

۵-۲. خلاصه پژوهش ۱۱۱

۵-۳. پیشنهادات ۱۱۲

۵-۳. جمع بندی ۱۱۴

۵-۴. پیشنهاداتی برای پژوهش‌های آتی ۱۱۵

منابع ۱۱۶

پیوست ۱: سیاهه وارسی به نقل از دستنامه کتابداری تطبیقی ۱۲۹

پیوست ۲: ساختار سازمانی کتابخانه و آرشیو کانادا ۱۳۴

پیوست ۳: ساختار سازمانی کتابخانه ملی استرالیا ۱۳۵

پیوست ۴: ساختار سازمانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ۱۳۶

پیوست ۵: سیاهه وارسی کتابخانه ملی کانادا ۱۳۸

پیوست ۶: سیاهه وارسی کتابخانه ملی استرالیا ۱۵۴

پیوست ۷: سیاهه وارسی ایران ۱۶۵

پیوست ۸: تصاویر ساختمان های کتابخانه های ملی کانادا، ایران و استرالیا ۱۸۱

پیوست ۹: تصاویر وب سایت‌های کتابخانه های ملی کانادا، ایران و استرالیا ۱۸۴

  • مقدمه و بیان مساله تحقیق :

سازمان‌ها، به ویژه در بخش عمومی و در سطح ملی، موجودیت‌های پیچیده‌ای هستند که پیدایش و تحول آن‌ ها تحت تأثیر شرایط و مناسبات بی‌نهایت متنوع رخ می‌دهد. این شرایط و مناسبات در فرایندهای تصمیم‌گیری مرتبط با آن‌ ها تبلور می‌یابد. مقایسه روند رشد و توسعه پدیده‌های مشابه در بستر جوامع مختلف، به شرط آنکه واجد قدر کافی مشابهت باشند، می‌تواند منتهی به شناخت عمیق‌تر و دست یافتن به بصیرت در خصوص آن‌ ها شود (در مورد پایه‌های معرفت شناختی مقایسه در فصل دوم بحث شده است).

سازمان مورد مطالعه در پژوهش حاضر کتابخانه‌ ملی ایران است. کتابخانه‌ها و آرشیوهای ملی هر کشور حافظ میراث مستند ملت خود هستند و در کنار آن به پیشرفت خدمات کتابخانه‌ای و آرشیوی در کشور نیز کمک می‌کنند. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نیز با عهده‌گیری این وظایف به عنوان اصلی‌ترین عنصر خدمات کتابداری و آرشیوی در کشور به شمار می‌رود. کتابخانه ملی و سازمان اسناد ملی ایران طی دو دهه گذشته شاهد تحولات عظیم بوده‌اند. از بیش از هفتاد سالی که از تأسیس کتابخانه ملی ایران می‌گذرد، جایگاه و کمیت و کیفیت خدمات آن ثابت و بدون تغییر نبوده است. ارتقای جایگاه کتابخانه ملی از بخش بالنسبه کوچک در وزارتخانه فرهنگ و آموزش عالی به معاونت ریاست جمهور بعد از تصویب اساسنامه در ۱۳۶۹، آن را به سازمانی بزرگ و خودمختار تبدیل کرد. به علاوه با جدا شدن سازمان اسناد ملی از سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی و پیوستن آن به کتابخانه ملی (۱۳۸۱)، کتابخانه ملی و اسناد ملی به سازمان بزرگتری به نام سازمان‌ اسناد و کتابخانه ملی ایران تبدیل شدند. افزایش چشمگیر شمار نیروی انسانی سازمان جدید و ساخته شدن دو بنای عظیم برای دو بخش آرشیو و کتابخانه، مقدمات توسعه‌ این سازمان بزرگ و خودمختار بود. جایگیری دو سازمان کتابخانه ملی و اسناد ملی در پوسته جدید و هماهنگی آن‌ ها با تحولاتی چون توسعه تکنولوژی اطلاعات و تغییر اشکال منابع اطلاعات، در عین گستراندن چشم انداز حیطه عمل، آینده پرچالشی را برای آن‌ ها رقم می‌زند. مرور فعالیت‌های گذشته و بررسی و ارزیابی روند توسعه سازمان می‌تواند به برنامه‌ریزی درست در چنین شرایط متغیری کمک کند.

یکی از راه‌های سنجش عملکرد هر سازمان آگاهی از عملکرد سازمان‌های مشابه است. در مورد کتابخانه ملی ایران نیز مقایسه روند توسعه، ساختار و برنامه‌ها، با کتابخانه‌های ملی دیگری (به ویژه از نمونه‌های موفق در کشورهای توسعه یافته) می‌تواند رهنمودهای مناسبی در اختیار ما قرار دهد. در این میان، مقایسه با کتابخانه‌های ملی پیشرو نظیر کتابخانه کنگره آمریکا و کتابخانه ملی انگلستان به دلیل وسعت و سابقه بلند مدت این کتابخانه کمتر احتمال دارد به نتایج کاربردی منجر شود. اما مقایسه کتابخانه ملی کشور با کتابخانه‌هایی که شرایط مشابهی نظیر تاریخ تأسیس و اندازه کم وبیش مشابه دارند، می‌تواند جنبه‌هایی از روند توسعه آن‌ ها را به نحوی به تصویر بکشد که برای الهام‌گیری قابل استفاده باشد. به همین دلیل کتابخانه‌های کانادا و استرالیا به دلیل شباهت‌هایی چون تاریخ تأسیس، اندازه و همچنین برخورداری از امتیازاتی چون بهره بردن از ارتباط با پیشگامان کتابداری (امریکا و انگلیس) نمونه‌های مناسبی برای مقایسه به نظر رسیدند. علاوه براین، سه کشور ایران، کانادا و استرالیا دارای شباهت‌هایی نظیر تنوع قومی و پراکندگی جغرافیایی هستند؛ وجود این شباهت‌های زمینه‌ای می‌تواند راهکارهای زیادی برای هماهنگی با شرایط موجود در کشور به دست دهد. لازم به ذکر است کتابخانه ملی کانادا علاوه بر شباهت‌هایی چون نزدیکی تاریخ تأسیس، مانند کتابخانه ملی ایران در سال‌های اخیر ادغام با آرشیو ملی را تجربه کرده است. بنابراین بررسی روند ادغام در دو سازمان، مدیریت، ساختار و فعالیت‌های‌آن‌ ها می‌تواند نکات قابل توجهی را برای برنامه‌ریزی‌های آینده به دست دهد.

۲-۱ ضرورت انجام تحقیق:

جایگاه و ساختار مناسب هر نظام سازمانی شرط پایه‌ای برای کارائی و اثرگذاری آن است و کمک بزرگی به تحقق اهدافش می‌کند. یکی از راهکارهای شناخته شده برای ارتقای یک نظام سازمانی، مقایسه آن با نظام‌های مشابه است. سازمان کتابخانه‌ها و خدمات کتابداری نیز از این قاعده مستثنی نیستند.

با در نظر گرفتن بعضی وظایف کتابخانه‌های ملی نظیر صیانت از میراث ملی، رهبری خدمات کتابخانه‌ای در کشور و شرکت در مجامع بین‌المللی کتابداری، می‌توان این سازمان را در بین کتابخانه‌های یک کشور بی‌همتا دانست. به بیان دیگر هیچ کتابخانه‌ دیگری در سطح و اندازه کتابخانه ملی در کشور وجود ندارد که بتوان عملکرد را با آن مقایسه کرد.

مقایسه فعالیت‌های کتابخانه ملی ایران با سازمان‌های مشابه در کشورهای دیگر با به تصویر کشیدن اهداف، رویکرد، مسائل و مشکلات و برنامه‌ها، می‌تواند معیاری برای سنجش عملکرد به دست دهد که استفاده از نتایج آن تأثیر مثبتی در برنامه‌ریزی‌های آینده خواهد داشت.

۱-۳. سوالات:

۱– جایگاه کتابخانه و آرشیو ملی کانادا، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و کتابخانه ملی استرالیا در ساختار سیاسی و اجتماعی کشورشان چیست؟

۲- این سازمان‌ها چگونه رهبری می‌شوند؟

۳- ساختار سازمانی آن‌ ها چگونه است؟ ( از چه زیر بخش‌هایی تشکیل شده‌اند؟ به صورت متمرکز اداره می‌شوند یا غیر متمر‌کز؟)

۴- اهداف و خط مشی سازمان‌ها از چه قرار است؟

۵- چه خدماتی و فعالیت‌هایی در آن‌ ها ارائه و اجرا می‌شود ؟

۱-۴. هدف‌ها:

هدف این تحقیق بررسی ساختار، عملکرد و روند توسعه کتابخانه ملی در سه کشور ایران، کانادا و استرالیا با بهره گرفتن از رویکرد مقایسه‌ای است تا با کشف شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ ها، راه هایی برای توسعۀ کیفی خدمات کتابخانه ملی ایران ارائه شود.

۱-۵. چه کاربردهایی از انجام این تحقیق متصور است:

شیوه بررسی‌ای که در هدف به آن اشاره شد، کتابداری تطبیقی[۱] خوانده می‌شود. مطالعات تطبیقی در کتابداری مقایسه نظر و عمل کتابخانه در کشورهای مختلف جهان است با هدف گسترش و تعمیق ادراک از مسائل حرفه کتابداری و راه حل‌های آن‌ ها (سیمسوا و مک‌کی[۲]، ۱۹۷۰، ص.۱۵). نتایج این تحقیق می‌تواند با مقایسه روند پیدایش، توسعه، و موقعیت کنونی کتابخانه ملی ایران، کانادا و استرالیا به توسعه بصیرت خواننده برای ارتقا و بهبود عملکرد آن‌ ها مدد رساند.

۱-۶. استفاده‌ کنندگان از نتیجه این پایان نامه (اعم از موسسات آموزشی، پژوهشی، دستگاه های اجرایی و غیره):

اداره کل برنامه‌ریزی و توسعه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران می‌تواند استفاده‌کننده اصلی از نتایج این تحقیق باشد .

۱-۷. جنبه جدید بودن و نوآوری طرح در چیست؟

در کشور تا کنون هیچ گونه کار جدی برای مقایسه جامع کتابخانه ملی ایران با سایر کتابخانه‌ها انجام نشده است.

۱-۸. روش تحقیق

پژوهش مورد نظر در دسته مطالعات تطبیقی جای می‌گیرد و در آن برای مقایسه کتابخانه‌های ملی در سه کشور مورد نظر- ایران، کانادا و استرالیا- از روش مطالعات تطبیقی در کتابداری استفاده می‌شود. طبق تعریف دانتون[۳]: «تطبیق در کتابداری رویکردی پژوهشی است برای تحلیل کتابخانه‌ها، سیستم‌های کتابخانه‌ای، جنبه‌های مختلف کتابداری و مسائل کتابداری در دو یا چند محیط متفاوت اجتماعی، فرهنگی، ملی با زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، ایدئولوژیکی و تاریخی. هدف از این تحلیل، درک و توصیف شباهت‌ها و تفاوت‌ها برای استنتاج تعمیم‌ها و اصول معتبر است» (دانتون،۱۹۷۳، ص.۵۲) .

خرید فایل متن کامل در سایت zusa.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *